خمام
براساس سرشماری سال ۱۳۸۵جمعیت خمام (۳٬۸۱۶خانوار) برابر با ۱۲٬۹۰۱نفر بودهاست.[۱]
علت نام گذاری خمام از قدیم دلایل متعددی به این منظور صورت گرفته که عبارتند از: ۱- بعضیها معتقد بودند که در قدیم در این منطقه در هر خانهای برای نگهداری آب شرب مورد استفاده آن را داخل خمهایی نگه میداشتند به طوری که در اکثر خانهها این خمها وجود داشتند.به دلیل وجود این خمها این منطقه به خمآب و به مرور زمان به خمام تغییر نام پیدا کرد.
۲-این منطقه در قدیم به شهر خوبان معروف بود ودر حال حاضر پسوند اغلب مردم این منطقه خوبانی است. ولی به مرور زمان خوبان به خمام تغییر نام داد.
۳- بعضی بر این اعتقاد هستند که خمام در ابتدا «خو مام» بودهاست که در زبان گیلکی به معنی سرزمین من میباشد.
خمام رود: ۹۰٪ ارضی ژ-۴ (به وسعت ۳۶۳۰۰ هکتار یعنی حدود ۴۰٪ کل اراضی سمت چپ سفیدرود است. از جنوب به کانال سمت چپ سد سنگر، از مشرق به زهکشی طبیعی گیشه دمرده، از شمال به دریای خزر و تالاب طالب آباد و از مغرب به جاده رشت- تهران و سیاهرود (رشت) و کریم نوبین جوب محدود میباشد.) را خمام رود آبیاری مینماید. خمام رود که در تمام مسیر خود بستر نسبتا عریضی دارد از محل انشعاب شیر جوب در قطعه مشترک سمت چپ سد سنگر پس از عبور از سرریزی به شکل w با نام خمام رود تا محل خمام بین رشت و انزلی جریان دارد. در خمام بعد از انشعاب گورابجیر با نام شیجان به تالاب شیجان که یکی از تالابهای کوچک تالاب انزلی است وارد میشود. انشعابهای کریم نوبین جوب و داوچه رود و میرزا رحمانی رود و گوراب سر و گورابجیر از سمت راست آن جدا میشود. اطلاعات عمومی: موش کور مدیترانهای یا به زبان محلی گیل موش بیشتر در خمام و تالش محله به فراوانی یافت میشود.
خمام در تولید صندوق نسوز رتبه اول را در استان و به گفته عموم مردم در کل کشور دارد.
مکانهای زیارتی بخش خمام: آقا سید حسن: واقع در شهر خمام ۱۳ کیلومتری شمال غربی رشت به گفته اهالی و مطابق آنچه در شجره نامه موجود آمدهاست آقا سید حسن از پسران امام موسی کاظم(ع) میباشد. بنای قدیمی این بقعه را تخریب و به جای آن ساختمان جدید و مجللی ساختهاند. این ساختمان شامل بقعه و مسجد بزرگ شهر در ۲ طبقهاست. طبقه اول مردانه و طبقه دوم زنانهاست. کف حرم موزائیک و ازارهٔ دیوارها سنگ مرمر است. سقف را به صورت طاق مدور زدهاند و گنبد آن به رنگ طلایی است. ضریح جدید فلزی و مشبک شیشه بند مرقد آقا سید حسن را در بر گرفتهاست.
بقاع و زیارتگاههای بخش خمام عبارتند از : آقا میر محمد در فشتکه، آقا سید قاسم در تیسیه، حاجی نارنجان در کوی شاه، آقا سید زکریا در شیجان، بابا حسن در چوکام، آقا سید پیر در میانکل، آقا سید زکریا در کلاچاه، سید امیر سلطان در دافچاه، دو برادران در برمچه، آقا درویش علی و درویش محمد در خشکبیجار، آقا سید زکریا و آقا سید عبدلله در بسته دیم، آقا پیر علی در تمل، آقا سید ابراهیم در شیشه گوراب و چندین بقعه و زیارتگاه دیگر در برخی روستاههای این بخش. همچنین این بخش در حال ترقی و پیشرفت است ولی با سرعتی لاک پشت گونه...در این بخش به دلیل آماده شدن سریع مسکن مهر دارای رتبه نخست در کشور است که باعث قدردانی وزیر کشور از استاندار وقت(قهرمانی چابک) شد.منتها این مسکن مهر از قبل به صورت مجتمع و شخصی ساز بوده که به دلیل کسادی بازار و با توجه به تمایل طرف سازنده به پیوستن به شرکت تعاونی مسکن کهر این امر تحقق یافت.این مجتمع واقع در روبروی شهرداری جدید خمام می باشد.
مردمان خمام اکثرا کشاورز بوده و یا در فصل زمستان به ماهیگیری و یا شغل دیگر مانند شغلهای خدماتی(نجاری ،بنایی،..)یا مغازه داری مشغولند.
بخش خمام:(این اطلاعات مربوط به زمانی است که خمام و خشکبیجار جزء یک منطقه محسوب میشدند.)
این بخش دارای ۲ شهر و ۵ دهستان است. شهرهای بخش خمام عبارتند از خمام و
خشکبیجار و دهستانهای آن چاپارخانه، چوکام، حاجی بکنده خشکبیجار، کته سر
خمام و نوشر خشکبیجار میباشند که مجموعا دارای ۷۹ آبادی هستند.
روستاهای اطراف خمام
شیجان، کلاچای اول، کلاچای دوم، کتهسر، روستای لات، جفرود، چاپارخانه، جیرده، خواچگین، چوکام. از روستاهای اطراف خمام میتوان زیرده و فشتکه و مرزدشت را نیز نام برد.
