وجه تسمیه و مفاخر گیلان

درباره نام "گیلان" و معانی واژه گیل نظرات مختلفی ابراز شده است. لغت نامه دهخدا گیلان را ماخوذ از واژه "گیل" به اضافه پسوند "ان" دانسته و افزوده است در پهلوی Gelan به معنی مملکت گل ها و نزد یونانی ها Gelae و در اوستا نام ناحیتی به نام وارنا است.

فرهنگ فارسی معین این واژه را چنین تعریف کرده است: "گیلان[gelan گیل + ان] ناحیه ای در جنوب غربی بحر خزر مسکن قوم گیل، در قدیم قسمت کوهستانی گیلان را دیلم و مردمان آن را دیلمان می گفتند..."

"الکسانشو در واقع معرف سرزمینی باتلاقی است.

"را بینو" نام گیلان را مشتق از کلمه اوستایی Varena نام ناحیه ای در شمال کوه البرز می داند که به مرور زمان در تلفظ به صورت گیلان در آمده است.

"عباس اقبال آشتیانی" در باره ساکنان گیلان می نویسد: "طایفه گیل یا جیل یا گیله یا گیلک و قوم دیلم، دو تیره از ایرانیان آریایی نژادند که از زمان بسیار قدیم در قسمت غربی ولایات ساحلی بحر خزر ساکن بوده و ایامی که قدرت به هم می رسانده اند، دامنه استیلای خود را از مشرق تا حدود گرگان و از شمال تا ولایت ازان (ماوراء ارس) و از جنوب تا حوالی قزوین می کشانده اند."

به هر صورت نواحی جنوبی دریای مازندران به دلیل اقلیم مناسب و وفور نعمت از دوران پیش از تاریخ توسط اقوام گوناگون برای سکونت مورد توجه بود. ساکنان گیلان در طی قرون گذشته گاه از مناطق جلگه ای و کوهستانی به عرصه های جنوبی تر مهاجرت کرده و برخی با امتزاج و اختلاط در گروه های نژادی جدید به حیات دیر پای خویش ادامه داده اند.

مفاخر گیلان

گیلان، با جلگه های سرسبز و کوه های سر به فلک کشیده اش، فرزندانی را در دل خود بارو نمود که آوازه شهرت شان گاهی از مرزهای کشور نیز فراتر رفته است. در این مجموعه با برخی از این بزرگان آشنا می شویم.

حسن دیلمی فقیه و مجتهد و شاعر سده هشتم. ابوالفتح گیلانی حکیم و ادیب دربار جلال الدین اکبرشاه تیموری، عبدالقادر گیلانی عارف، حکیم و فیلسوف قرن ششم، بابا نصیبی گیلانی شاعر، محمد حسن گیلانی فیلسوف و عارف، محمد قاسم لاهیجی حایری از خوشنویسان سده دهم.

در قرن دوازده محمود پاینده حزین لاهیجی شاعر بزرگ و میرزا ابوالقاسم رشتی مجتهد و ادیب و شاعر. در سده 11 حکیم حاذق از پزشکان به نام در هندوستان و نورالدین محمد لاهیجی متخلص به "قراری" از کاتبان و خوشنویسان. در قرن سیزده؛ حسن حسام الاسلام دانش واعظ و شاعر بزرگ. سید محمد باقر شفتی از نام آوران جهانی شیعه، حاج ملا محمد رفیع مجتهد و صاصب فضل، بهایی لاهیجانی از فضلا و علمای طراز اول و دارای کتابخانه ای بزرگ، شیون فومنی صبوری رشتی دایر کننده اولین داروخانه مجهز در رشت. همچنین سعیدالاهیجی نقاش و طراح بی نظیر زرینه ها و سیمینه ها که تخت طاووس را به دستور جهانگیرخان بابری ساخت. شرفشاه دولایی شاعر و عارف بزرگ. محمد بن علی شریف لاهیجی مجتهد و محقق و معاصر میرداماد. شمس الدین محمد لاهیجی از اعاظم و بزرگان دارالعلم لاهیجان در دوران حکومت کیاییان. ضیاء لاهیجی، شاعر و کنده کار چیره دست. طالب گیلانی پزشک دستگاه کیاییان ملاطی. عبدالفتاح فومنی هم عصر شاه عباس صاحب کتاب تاریخ گیلان. قطب الدین لاهیجی از علمای شیعه و شاگردان میرداماد. کیکاووس زیاری از پادشاهان دانشمند آل زیار و صاحب کتاب قابوس نامه، گوشیار گیلانی، ریاضیدان و اخترشناس برجسته، مالک دیلمی از معروف ترین خوشنویسان ایران. مهیار دیلمی کاتب و شاعر آل بویه.

و از معاصران شعرایی چون هوشنگ ابتهاج (هـ ا. سایه)، حسین سمیعی ادیب السلطنه، اسماعیل دهقان، محمد باقر طاهری، گلچین گیلانی، نصرت رحمانی، مهکامه محصص، سید حسن معصومی اشکوری. پروفسورها و پزشکان متخصصی چون فرحناک اسدی، ابوالحسن اعتمادی، حسن اکبرزاده، آذر اندامی، فضل الله رضا، علی زرگری، ابراهیم سمیعی، فریدون سمیعی، مجید سمیعی، علی نوبخت حقیقی. علمایی چون بهاء الدین املشی، محمد تقی بهجت فومنی، سید محمد تائب، شیخ محمد زاهد رشتی، محمد تقی فخردایی، صادق احسان بخش، محمد محمدی گیلانی. محققان و دانشمندان، نویسندگان و مترجمینی چون محمود بهزاد، ابراهیم پور داوود، مهدی تجلی پور، حسن تقی زاده میلانی، محمد جعفر جعفری گیلانی، علی حاکمی، جعفر خمامی زاده، عنایت الله رضا، فضل الله رضا، شاپور رواسانی، محمد روشن، جلال ستاری، سیروس سهامی، احمد سمیعی، عبدالعلی طاعتی، ابراهیم فخرایی، کریم کشاورز، باقر قدیری اصلی، عبدالکریم گلشنی، محمد علی مجتهدی، رضا مدنی، محمد معین، احمد مهراد، احمد مرعشی و هنرمندانی چون اسحق شهنازی، جلیل ضیاپور، اکبر رادی و ...

منبع :سازمان میراث فرهنگی استان گیلان

جاهای دیدنی گیلان

جاهای دیدنی گیلانشماری از جاهای دیدنی و گردشگری استان گیلان:
شهرستان رشت؛ 1)ساختمان‌های میدان شهرداری ۲) آرامگاه و خانه میرزاكوچك خان جنگلی۳) عمارت كلاه فرنگی رشت ۴) خانه ابریشمی ۵) كلیسای ارامنه رشت۶) كاروانسرای لات ۷) مقبره خواهر امام 8) زیارتگاه دانای علی9) آرامگاه دكتر حشمت 10) آرامگاه پورداوود 1۰) خانه رحمت سمیعی 12) پارك قدس 13) پارک جنگلی سراوان
شهرستان آستانه اشرفیه؛ ۱) بارگاه حضرت سید جلال الدین اشرف ۲) آرامگاه استاد معین ۳) تالاب بندركیاشهر(منطقه حفاظت شده بوجاق)
شهرستان بندر انزلی؛ ۱) كاخ میان پشته ( موزه نظامی انزلی ) ۲) فانوس دریایی و برج ساعت۳) اسكله و موج شكن ۴) عمارت شهرداری ۵) تالاب انزلی ۶) بقعه بی‌بی حوریه ۷) بقعه امام زاده صالح ۸) كلیسای حضرت مریم ۹) ساختمان دادگستری ۱۰) ساختمان بانك ملی
شهرستان آستارا ۱) بقعه شیخ تاج الدین محمود خیوی ۲) بقعه پیر قطب الدین ۳) لوندویل(آبشار) ۴) آبگرم علی داش حیران ۵) باغ عباس آباد ۶) مرداب استیل(تالاب) ۷) آبگرم كوته كومه ۸) بهشت كاكتوسان 9) گردنه حیران
شهرستان تالش؛ ۱) قلعه لیسار ۲) كاخ‌های قشلاقی و ییلاقی نصراله خان ( کاخ سردار امجد ) ۳) ییلاق آق اولر ۴) شاه میل لرزان ۵) سواحل گیسوم ۶) ممیلان سوباتان 7)ییلاق الماس اسالم
شهرستان املش؛ ۱) برج میل امام ۲) تالاب زربیجار ۳) غار تلابن گورج ۴) بقعه آقا سید ابراهیم ۵) بقعه آقا سید اسماعیل ۶) چشمه تاریخی لوزان ۷) یخچال ملجادشت 8) ساختمان های قدیمی خاندان صوفی
شهرستان رضوانشهر؛ ۱) اسپی مزگت (مسجد سفید) ۲) پل خشتی پونل ۳) آبشار ویسادار ۴) بقعه شرفشاه ۵) بقعه غریب بنده ۶) پارك دكتر رستگار ۷) منطقه زیبای الماس۸) ییلاقات ارده
شهرستان رودسر؛ ۱) قلعه بندبن ۲) منطقه سفیدآب ۳) منطقه سرولات ۴) جواهر دشت ۵) سجیران ۶) غار دیارجان ۷) غار كبیران ۸) غار سرد دره ۹)مجموعه امیربنده ۱۰) بقعه ابیض ۱۱) بقعه سید سلیمان ۱۲) گنبد پیرمحله ۱۳) ساختمان‌های میدان شهرداری 14) پل خشتی تمیجان15) سرولات چابکسر
شهرستان رودبار؛ ۱) تپه مارلیك ( تپه چراغعلی) ۲) پل خشتی لوشان ۳) غار دره دربند ۴) روستای انبوه ۵) درخت سرو هرزویل ۶) سوسن چلچراغ داماش۷) چشمه لویه ۸) كلشتر و آبگرم خورست ۹) آب معدنی سنگ رو د۱۰) قلعه عمارلو ۱۱) امام زاده بیدرزین
شهرستان سیاهكل؛ ۱) كاروانسرای تی‌تی ۲) منطقه كوتی ۳) منطقه كوه پس ۴) منطقه حسن محله ۵) كوتول شاه ۶) قلعه و برج دیده بانی گرمار ۷) حمام دیلمان ۸) غار لوعلی ۹) پناهگاه سنگی گیلاركش ۱۰) آبشار لونك ۱۱) منطقه دیلمان و اسپیلی ۱۲) كوه درفك
شهرستان شفت؛ ۱) امام زاده ابراهیم ۲) امام زاده اسحاق ۳) شاه مزگی ۴) چنار رودخان ۵) بقعه شیخ عبدالقادر گیلانی
شهرستان صومعه سرا؛ ۱) خرابه‌های گسكر ۲) پل خشتی پرده سر ۳) غار تاریخی پره تنیان ۴) مزار بی بی فاطمه ۵) تالاب هندخاله ۶) نركستان و سیاه درویشان ۷) میل گسكر(منار آجری) .
شهرستان لاهیجان؛ ۱) تالاب امیركلایه ۲) پل خشتی بام سبز ۳) تله كابین و استخر ۴) بقاع چهار پادشاهان ۵) چهل ستون ۶) بقعه شیخ زاهد گیلانی ۷) بقعه میر شمس الدین ۸) مسجد جامع و اكبریه ۹) حمام گلشن ۱۰) غار شیخانبر ۱۱) مقبره كاشف السلطنه
شهرستان فومن؛ ۱) دژ تاریخی قلعه رودخان ۲) شهرک تاریخی ماسوله ۳) آبشارلار ۴) غار فوشه ۵) زمزم ماسوله
شهرستان لنگرود؛ ۱) پل خشتی لنگرود ۲) خانه منجم باشی ۳) خانه دریابیگی ۴) قلعه درزین ۵) بافت تاریخی لنگرود ۶) مسجد جامع ۷) ساحل چمخاله ۸) منطقه لیلاكوه ۹) غارلیارو ۱۰) بقعه سفید آستانه ۱۱) بقعه سادات روستای ملات 12) باغات چای کومله
شهرستان ماسال؛ ۱) خانه‌های گیله سرا و وردم ۲) منطقه مشهد میرزا ۳) منطقه سنگ بست ۴) منطقه خون ۵) خندیله پشت و تفنگ ساز ۶) بقعه شالماء ۷) منطقه طاسكوه و اری دول ۸) گردشگاه جنگلی ریزه خندان ۹) منطقه باستانی اسبه ریسه
عجايب هشتگانه بناهاي تاريخي گيلان
برگرفته از كتاب: " از آستارا تا اِستارباد " تاليف: دكتر منوچهر ستوده
در سراسر پهنه ي گيلان از كوه و دشت, به بناهاي تاريخي و آثار قديمي بسياري بر مي خوريم. شايد در هيچ يك از نواحي ايران, به اندازه ي گيلان بقاع متبرك نباشد. بعضي از اين بناها. چندين بار رو به خرابي رفته و بارها تجديد بنا شده اند و در اين تعمير و مرمت, شكل اصلي و قديمي خود را از دست داده اند.
برخي از آن ها بر اثر رشد شهرها و توسعه ي خيابان ها و نوسازي هاي ديگر, به دستور شهرداري ها و ساير اولياي امور بي اطلاع, يكسره از ميان رفته و اثري از آن ها به جاي نمانده است. پاره اي از اين ابنيه, به علت دور بودن از شهرها و تعديات ماموران از همه جا بي خبر, ساليان دراز در مقابل باران ها و رطوبت فراوان گيلان ايستادگي كرده و تا امروز, پايدار و استوار مانده اند و با زبانِ گويايي, هنرمندي معماران و ساير اهل فن را شرح مي دهند. اين بناها كه قديمي ترين و عجيب ترين بناهاي گيلان هستند, نگارنده ( دكتر منوچهر ستوده ) به نام عجايب هشت گانه بناهاي تاريخي گيلان خوانده است. اينك نام آن ها:
1. مقبره ي تاج الدين محمود خيوي در لمير محله آستارا, مورخ 732 هجري قمري.
2. مسجد بسيار قديمي در كيش خاله ديناچال به نام " اسپيه مزگت " كه ظاهراً تاريخ بناي آن به قرن چهارم هجري مي رسد.
3. قلعه رودخان در بيست و سه كيلومتري جنوب فومن كه در سال 918 هجري قمري به امر اميره حسام الدين بن اميره دباج از سلاطين اسحقي تجديد بنا شده است.
4. مناره آجري مناره بازار گسكر در 500 متري بقعه ي آقا سيد زكي.
5. مقبره ي شيخ تاج الدين ابراهيم, معروف به شيخ زاهد گيلاني در دهكده ي شيخانور بر سر راه لاهيجان به لنگرود.
6. گنبد آجري پير محله, در دهكده ي پير محله رانكوه در 10 كيلومتري جنوب رودسر.
7. سر تربت امام, نزديك خرابه هاي شار سمام؛ مورخ 883 هجري قمري.
8. پل آجري انبوه, كه تمام آب شاهرود از زير يك دهانه آن مي گذرد. ( ييلاق رودبار

میراث فرهنگی

شهرستان لنگرود

شهرستان لنگرود

شهرستان لنگرود در استان گيلان و مابين دو شهرستان لاهيجان و رودسر قرار دارد این شهرستان در فاصله 60 کیلومتری رشت (مرکز استان) واقع شده است و از طرف شمال و غرب به شهرستان لاهیجان،از طرف شرق به دریای مازندران و از طرفی به شهرستان رودسر، و از طرف جنوب به شهر املش (از شهرهای رودسر) منتهی میگردد. در سال 1275 ه.ق /1230 ه .ش جمعیت این شهر دو هزار نفر بوده است. اما در سرشماری عمومی نفوس سال 1375 ه.ش جمعیت این شهرستان به 135922 نفر رسیده که از این تعداد 65973 نفر در شهر لنگرود زندگی می کنند. هم اکنون شهرستان لنگرود بالغ بر ‪ ۱۴۰هزار نفر جمعیت دارد. دین مردمان این شهر اسلام می باشد.اين شهرستان در دوره سلجوقيان و خوارزمشاهيان جزئي از لاهيجان مركز ولايت بيه پيش بوده و بوسيله سلاطين محلي يعني سادات كيا اداره مي‌شده است. در دوره قاجاريه به اين نواحي چندان توجهي نمي‌شد حتي در اواخر همين دوره به علت نابساماني اوضاع داخلي لنگرود و نواحي اطراف آن صحنه پيكار و كشمش‌هاي گردنكشاني بود كه هريك سوداي خاني در مخيله خود مي‌پروراندند. به علت شروع جنگ جهاني دوم مجال انجام شهر سازي با اسلوب جديد در لنگرود حاصل نگرديد ولي در سالهاي اخير بيش از پيش اين شهر با حومه آن به ترقيات و پيشرفتهاي سريعي نايل آمده‌اند. بافت قومی مردم لنگرود گیلک و به زبان گیلکی با لهجه بیه پیش تکلم می‌کنند. از نوشته‌های تاریخی چنین استنباط می‌شود که زمین‌های اطراف لنگرود مساعد بوده و به مرور زمان و توسعه بازرگانی در گیلان، لنگرود هم رونق یافته و در زمینه‌های کشاورزی خصوصاً کشت کنف از شهرهای مهم محسوب گردیده، همچنین در زمینه صنعت دارای صنایع فلزی از جمله تفنگ سازی (شکاری) بوده که به علت مرغوبیت و کیفيت، خریدران زیادی داشته است. رابینو جهانگرد معروف درخصوص لنگرود چنین می‌نویسد: «کناره‌های رودخانه لنگرود زیباترین منظره‌ای است که من در ایران دیده ام».لنگرود دارای هشت محله به نام‌های فشکالی محله ، سوتال محله، در مسجد، کاسه گر محله، قصاب محله،گشته مردخال،انزلی محله و راه پشته است که هر یک دارای اعتبار خاصی است.بندر چمخاله که در شش کیلومتری لنگرود قراردارد از جاذبه‌های گردشگری است و همانند دیگر بنادر دارای فعالیت‌های تجاری بوده که در حال حاضر بسیار محدود است. طبیعت مناسب سبب گردیده مردم لنگرود به کارهای کشاورزی علاقه‌مند باشند.محصولات اين شهرستان عبارتند از چاي و برنج و كنف و ابريشم و سيفي جات خربزه‌آن به علت شيريني و خوبي جنس در سراسر شمال ايران مشهور است. روستاييان در دهات و قصبات اطراف با وسايل نقليه مختلف من جمله قايق محصولات خود را به لنگرود مي‌آورند. اين قايقهاي كوچك كه اغلب آنها ارتفاعشان تا سطح آب از 40 سانتيمتر تجاوز نمي‌كند به زبان محلي نو (Now) خوانده مي‌شود. روستاييان پس از فروش فرآورده‌هاي خود با خريد قند و شكر و قماش و ساير مايحتاج ضروري به روستاها باز مي‌گردند معمولاً روزهاي دوشنبه و چهارشنبه هنگام تشكيل بازار عمومي است كه در دهات گيلان به آن گوراب Gourab مي‌گويند. آنچه در اين شهر و ساير شهرهاي گيلان جلب توجه مي‌كند پوشش اغلب خانه‌ها بوسيله سفال است كه آنها را از ساير شهرهاي ايران متمايز مي‌سازد ولي اندك اندك پوشش فلزي(شيرواني) جاي سفال را خواهد گرفت….. در لنگرود و اطراف آن بناهاي تاريخي متعددي وجود داشته است كه اكنون اثري از آنها برجاي نيست آب و هواي مرطوب اين ناحيه استفاده از مصالح ساختماني كم دوام ايجاد حريق‌هاي مكرر و عدم توجه مردم سبب نابودي آنها گشته است.از آنچه بر جاي مانده است پاره‌اي را برگزيده‌ام و مشخصات آنها را به اختصار بيان مي‌نمايم :

پل خشتی لنگرود
این پل روی رودخانه ای که لنگرود نام دارد و آب آن از یکی از نهرهای سفیدرود است،و از میان داخل شهر می گذرد، بناء شده است.طول این پل بالغ بر 37 متر است و عرض آن 5/4 متر و ارتفاع بلندترین نقطه پل از سطح رودخانه 70/9 سانتی متر است. که دو قسمت شهر فشکالی محله را به راه پشته متصل می سازد.این پل را شخصی به نام (حاجی آقا پرد) ساخته و بنابر روایتی پل مزبور در محل پل قدیمی بدستور حاجی آقا بزرگ منجم باشی، در زمان سلطنت فتحعلی شاه، ساخته شده است.و در کتاب (دارالمرز ولایت ،گیلان،رابینو) در مورد این پل چنین آمده است: پل خشتی لنگرود،پلی که با آجر و ساروج ساخته شده و دارای دو دهانه فراخ برای عبور کشتی است،37 متر طول و12 متر ارتفاع دارد و مربوط به دوران صفویه است، در بعضی جاها نیز به عهد تیموری و ایلخانیان نسبت می دهند.

منزل قدیم منجم باشیاین خانه که در فشکالی محله لنگرود است،یکی از آثار قدیمی و تاریخی لنگرود به شمار می رود.خانه منجم باشی در فشکالی محله و جنب سبزه میدان لنگرود از املاک این خاندان است که تا امروز باقی مانده و در اصل شامل بیرونی ،اندرونی،خلوت خانه،مسجد،حمام و اصطبل بوده است.

باغ معروف منجم باشی
یکی دیگر از آثار دیدنی لنگرود باغ معروف منجم یاشی لنگرودی در روستای دیوشل بوده است.وی در این دهکده کاخی ساخته و طرح باغی ریخته بود و بنای این کاخ را از افتخارات خود می دانست.

مجتمع جهانگردی چاف-چمخاله
یکی از آثاری که اخیرا بنا گردیده و از آثار دیدنی لنگرود به شمار میرود،مجتمع جهانگردی چاف چمخاله است این بنا که در 15 کیلومتری شهر لنگرود و در کنار رودخانه ای که مسیر آبش به طرف دریا است،قرار دارد.اراضی محدود این مجتمع 110 هکتار است که در مرحله اول احرای ساختمانی آن در 40 هکتار متر مربع بوده که جمعا 22000 متر مربع وسعت زیر بنای آن بوده و یک میلیون متر مربع نیز فضای محوطه سازی شده دارد.این مجتمع دارای 41 دستگاه ویلا،30 مهمانخانه،2 بلوک آپارتمانی، و همچنین دارای یک ساختمان اداری و یک سینما و تأسیساتی ورزشی مانند استخر شنا و یک درمانگاه است و از آبانماه سال 1261 در اختیار سپاه گیلان است و اخیراً سپاه مجدداً آن را در اختیار سازمان جهانگردی قرار داده است.

پل خشتی قدیمی نالکیاشریکی از آثار باستانی،قدیمی و دیدنی در شهرستان لنگرود است که قدمتش به حدود دوره صفویه می رسد.این پل خشتی که در مسیر روستای لیالستان از روستاهای لاهیجان،به نالکیاشر است،از ابنیه قدیمی محسوب می شود.که به طرز جالب و زیبای دیدنی ساخته شده است.

لیلاکوهکوهی است در نزدیکی شهر لنگرود در استان گیلان در شمال ایران که دامنه‌های این کوه امروزه تبدیل به قطب قهوه‌خانه‌ای گیلان شده است. همچنین دارای جاذبه های گردشگری، تفریحی و امکان دیدنی ذیل نیز می باشد:

تالاب زیبا و طبیعی کیاکلایه
با انواع پرندگان دریایی و بوستان تفریحی فجر که در قسمتی از تالاب ایجاد گردیده است . پارک فجر در ابتدای جاده رودسرواقع شده است.

شهرستان لاهيجان

شهرستان لاهيجان

شهرستان لاهيجان در مختصات جغرا فيايي 37 درجه و 4دقيقه تا 37 درجه و 23 دقيقه عرض شمالي از خط استوا و 49 درجه و 45 دقيقه تا 50 درجه و 13 دقيقه طول شرقي از نصف النهار مبدا در شرق گيلان واقع شده است. كه از شمال به درياي خزر،از جنوب به شهرستان سياهكل،از شرق و جنوب شرقي به شهرستان لنگرود و از غرب به شهرستان آستانه اشرفيه محدود مي شود .مساحت اين شهرستان 549/429 كيلومتر مربع است كه از نظر مساحت رتبه هفتم استان گيلان را دارا است .

اين شهرستان سرزميني هموارو جلگه اي است كه حاصل رسوبات به جاي مانده از سفيد رود مي باشد .جلگه لاهيجان به علت زيبايي و قدرت حاصلخيزي اراضي و وجود فر آورده هاي كشاورزي و منابع اقتصادي امتياز خاصي در بين شهرهاي استان كسب كرده است .هموارترين نقطه اين سرزمين درقسمتهاي شمالي مقابل درياست و هر چه از شمال به طرف جنوب پيش مي رويم به ارتفاع آن افزوده مي شود . كوههاي اطراف لاهيجان شامل بخش غربي كوههاي البرز است .در طرف مشرق وجنوب آن كوههاي پر درخت وبا صفايي است كه شيطان كوه ،گمل و آهتا كوه ناميده مي شود شيب تند دامنه ها به طرف درياي خزر و شيب كم آنها به طرف دره شاهرود است .ازقله هاي مهم اين ناحيه مي توان درفك (آشيانه عقاب) ،تالش كوه و خشتچال را نام برد .اقليم لاهيجان به طور كلي در تابستان گرم و مرطوب و درزمستان بادهاي گرم شديدي شروع به وزيدن كرده و پس از آن برف مي بارد .ميزان رطوبت نسبي در اين شهر 79تا76 درصد و گاه نيز به صد درصد مي رسد .

شهرستان لاهيجان شامل دو بخش، مركزي و رودبنه ،7دهستان ،رودبنه ،شيرجو پشت،آهندان ،بازكيا گوراب،لفمجان،ليالستان،ليل ونيز 188 آبادي است.جمعيت آن براساس سرشماري سال 75 بالغ بر 152627 نفر مي باشد .اهالي اين شهرستان گيلك بوده و به زبان گيلكي و گويش لاهيجي صحبت مي كنند .

اين شهرستان قدمتي حداقل 800 ساله دارد و به روايتي توسط «لاهيج بن سام بن نوح» ساخته شده .لاهيجان در سال 706 هجري قمري به دست «سلطان محمد اولجايتو» اشغال گرديد و درطول تاريخ نيز تا كنون چندين بار به شدت آسيب ديده است .دو زلزله مهيب در سالهاي 890 هجري قمري و 1088هجري قمري ،اين شهرستان را به طور كلي ويران كرد و درسال 1247 هجري قمري طاعون و درسال 1261 وبا عده زيادي را دراين شهر ازپاي درآورد .

در استان گيلان شهر لاهيجان قديمي تر از شهر رشت وسالها مركز گيلان «بيه پيش»بوده وجه تسميه لاهيجان به علت پرورش تخم نوغان و به عقيده محققين«لاه» به معني پارچه ابريشمي سرخ و لاهيجان دراصل «لاهيگان»يعني شهر ابريشم بوده است .

ازنظر اقتصادي ، وجود درآمدهاي توريستي،رونق باغداري در بخشهاي چاي ومركبات ، فرصت استفاده از دريا و صيادي ،وجود جاليزهايي مانند هندوانه و نيز پرورش كرم ابريشم در كنار توليد برنج ،باعث پر رونق و شكوفا شدن اقتصاد اين منطقه شده است .

شهر لاهيجان به علت قرار گرفتن در كوهپايه هاي زيباي البرز ،شايسته لقب عروس شهرهاي شمال گرديده و نيز قرار گرفتن آن در كنار دريا و نزديكي به مركز استان ،گسترش سرمايه گذاري در صنعت توريست را به دنبال داشته است.

تالاب امير كلايه

تالاب امير كلايه مجموعه اي از گياهان حاشيه اي و غوطه ور را در خود دارد . در فصل زمستان پرندگان زیادی از جمله انواع حواصیل ها،چنگر،اردک تاجوار و انواع قوها در آن یافت می شوند و در فصل زایش پرندگان آبزی در لا به لای آن زاد و ولد می کنند. آب تالاب امیر کلایه برای کشاورزی زهکشی می شود.در گذشته امیر کلایه محل مهمی برای شکار به حساب می آمد ولی از سال 1371شکار در این تالاب ممنوع گردیده است. قایقرانی در این تالاب را به گردشگران گیلانی پیشنهاد می نماییم.

بام سبز

در مسیر بالای شیطان کوه فضایی زیبا و دل انگیز وجود دارد که به بام سبز لاهیجان مشهور است. این محوطه سبز و زیبا بوسیله گذرگاهی از قسمت جنوبی پایکوه به آنجا منتهی می شود. از بام سبز حدود هشتاد پله سیمانی تا پایکوه تعبیه شده است که پیاده ها از آنجا رفت و آمد می کنند و آبشاری زیبا و دیدنی از بدنه کوه بطرف پایکوه سرازیر می شود.

استخر لاهیجان

در پای شیطان کوه استخری وجود دارد که به دستور شاه عباس احداث گردیده ولی متاسفانه هیچگونه آثاری از بنای زمان شاه عباس در آن باقی نمانده است.شهرداری لاهیجان در این محوطه زیبا ویلایی احداث نموده که دارای سالن مجهز به صندلی است و عموماً برای برگزاری جشن ها استفاده می گردد.اطراف این محوطه ی زیبا گلها به طرز جالبی کاشته شده و در کنار این باغچه ها سکو های بتنی برای استراحت مسافرین تعبیه شده است.

بافت تاریخی لاهیجان

تاریخ لاهیجان از تاریخ گیلان جدا نیست. آنچه که از شواهد بر می آید تاریخ واقعی لاهیجان با تاریخ پیدایش زندگی اقوام آمارد در منطقه همزمان است و در گذشته این ناحیه که به عنوان مرکز زندگی این اقوام به شمار می رفته است و اگر این شهر بنا گذاشته لا هیج بن سام بن نوح باشد چنانکه یاقوت حموی می گوید،به احتمال زیاد از نام بنیانگذارش ریشه گرفته است.شهر لاهیجان یکی از مراکز قدیمی گیلان به شمار میرود.و در گذشته پایتخت بیه پیش بوده است.

فهرست جاذبه های تاریخی

پل خشتی لاهیجان

موزه تاریخ چای ایران و آرامگاه کاشف السلطنه

حمام گلشن

غار شیخابز یا شیخان رو

بافت تاریخی شهر لاهیجان

فهرست زیارتگاهها و اماکن مذهبی

مساجد جامع واکریه

مقبره شیخ تاج الدین ابراهیم ، ملقب به شیخ زاهد گیلانی

بقعه چهار پادشاه محل دفن (سید خرم، هادی، علی و حسن کیا)

بقعه سید رضا کیا از فرزندان امام علی نقی (ع)

بقاع سید احمد، میر شمس الدین، سید جلال الدین اشرف، سید حسن، سید موسی از فرزندان امام موسی کاظم

بشار لونك اين آبشار در مسير لاهيجان به ديلمان و پس از شهر سياهكل قرار دارد.

آبشار بسيار زيبايى در منطقه جنگلى است كه در كنار جاده كوهستانى لاهيجان به ديلمان قرار دارد.

مساجد:

1- مسجد اكبريه: اين مسجد در محلّة «گابنه» در شهر لاهيجان واقع شده و تاريخ ساخت آن مربوط به زمان حكومت فتحعلي‌شاه قاجار است. ساخت اين مسجد به دليل سعايت بدخواهانِ حاكم وقت لاهيجان به دربار شاهي و كاخ ناميدنِ اين مسجد، نيمه‌كاره رها شد. سنگ‌نبشتة مرمري به خط نستعليق كه بر ديوار ضلع شرقيِ مسجد جاي دارد، بانيِ مسجد را «حاج علي‌اكبر لاهيجاني» ناميده است. مسجد اكبريه از دو قسمت وضوخانه و شبستان تشكيل شده است. مساحت شبستان حدود 16 × 25 متر و داراي چهار فيلپاي بزرگ مياني است كه گنبدهايِ پوشانندة سقف بر روي آن‌ها استوار شده‌اند. ازارة ديوارها و فيلپاهايِ شبستان داراي كاشي‌كاريِ معرّق هفت رنگ عصر قاجار است. ارتفاع ازاره از كف حدود 90 سانتي‌متر و بقيّة ديوار، گچ‌كاري ساده است. در حاشيه و متن محراب نيز كاشي‌كاري همراه با خطوط نسخ و مزيّن به آيات قرآني ديده مي‌شود. ارتفاع گنبدهايِ شبستان حدود 11 متر و گنبدهايِ جانبيِ كاسه‌برگشته، 30/9 متر است. نورگيريِ داخل ساختمان به‌وسيلة پنجره‌هاي بزرگ سراسريِ شرق شبستان تأمين مي‌گردد. وضوخانة مسجد در دو طبقه ساخته شده و هر طبقه داراي هشت ستون مياني است. از وضوخانة طبقة همكف، سه درِ بزرگ چوبي به شبستان باز مي‌شود. هر دو وضوخانه داراي پوشش گنبدي هستند. ارتفاع تك‌مناره يا گل‌دستة زيباي مسجد از سطح زمين، 18 متر است. اين گل‌دسته در گوشة شمال‌شرقيِ ساختمانِ مسجد واقع شده و داراي سقفي هرمي‌شكل با پوشش بيروني از كاشي به رنگ آبي آسماني، زرد، سياه و سفيد است. اين مسجد احتمالاً به‌عنوان مدرسة علوم ديني نيز مورد استفاده بود. مسجد اكبريه، متعلّق به دورة صفويه بوده و داراي شماره ثبت ملّي 1227 سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري كشور است.

2- مسجد جامع لاهيجان: اين مسجد در ضلع شمال‌غربيِ ميدان وحدت (چهار پادشاه) واقع شده و در دوره كياييان بنا گرديده است. بنايِ اصليِ مسجد در طول زمان دچار تغييرات بسيار شده، ولي قسمت‌هايي از بقعه، مانند ايوان، سردر و مناره از قدمت بنا خبر مي‌دهند. «سلطان محمّد كيا» در عيد قربان 893هجري در اين مسجد نماز گذارده است. شبستان گنبددار و بزرگ قسمت زنانه در طبقة دوم از عظمت بنا نشان دارد. ستون‌هايِ قطورِ مياني در چند سال اخير تغيير شكل يافته‌اند. فرماني از «سلطان حسين صفوي» بر سنگ مرمر و با تاريخ 1106 هجري در ايوان سردر و كنار درِ ورودي نصب شده است. كاشي‌كاريِ ايوان در چند سال اخير ايجاد شده است.

حمّام گلشن:

بخشي از حمّام گلشن لاهيجان با گسترش شهرسازي و لزوم  احداث خيابان و ميدان، ويران شده است. بنايِ حمّام، پلان كثيرالاضلاع داشت و براي  ساخت آن از آجر قرمز محلّي، ساروج و گل آهك استفاده شده است. در تعميرات اخير پس از زلزلة گيلان، براي استحكام بنا از مصالح جديد استفاده شد. درِ سنگ‌كاري‌شدة امروزيِ حمّام در كوچه‌اي در ضلع جنوب آن واقع شده است. با گذر از ورودي به رخت‌كن مي‌رسيم. طول رخت‌كن، حدود 10 متر و در سمت راست آن، اتاقكي در سطحي پايين‌تر واقع شده كه به «گرمخانه» معروف است. در شمال رخت‌كن، صحن حمّام با ده ستون قرار دارد و وسيع‌ترين قسمت بنا به‌شمار مي‌رود. كف گرمابه با موزاييك و ازارة ديوارهايِ جانبي تا ارتفاع 180 سانتي‌متر كاشي‌كاريِ جديد شده است. گنبد مياني در حدود 8 متر ارتفاع دارد و حباب‌هايي بر روي آن كار گذاشته شده كه نورِ داخلِ حمّام را تأمين مي‌نمايد. در فواصل طاق‌هايِ جناقي و ديوارهايِ جانبي، گنبدهايِ كوچكي به صورت كاسه‌برگردان به ارتفاع حدود 5/3 متر، فضاي فوقاني را مسقّف مي‌سازد. در شمال‌شرقيِ صحن، دو هشتي وجود دارد. اضلاع مقابل هشتي‌ها حدود 5/4 متر و ارتفاع گنبد آن‌ها، 5/5 متر است. در ضمن در ديوارهايِ هر ضلع، طاق‌نمايي به چشم مي‌خورد. كانال كوچك با شياري، آب مصرف‌شدة دوش‌ها را به صحن حمّام هدايت مي‌كند. در جنوب هشتيِ دوم، خزانه يا مخزن آب گرم قرار دارد. در قسمت‌هايِ مختلف حمّام، معمار با استفاده از اسلوب‌هايِ خاصّ و با انواع آجرچيني به مسقّف‌كردنِ بنا همّت گماشته است. گرمخانه يا فضاي بالاي صحن حمّام در قسمت فوقانيِ ستون‌هايِ هشت‌گانة مياني داراي كاربنديِ هشت‌ونيم هشت است. در بالاي كاربندي‌ها، گنبدي ديده مي‌شود كه فضاي اصليِ اين قسمت را مسقّف مي‌سازد. اين گنبد بزرگ‌ترين و بلندترين گنبد در بناي فعليِ حمّام است. سقف چهارهشتي كه دوبه‌دو در شمال‌غربي و جنوب‌غربيِ بنايِ حمّام واقع شده، گنبدي‌شكل است. خزانه يا مخزن آب گرم حمّام نيز كه بين هشتي‌ها قرار گرفته، داراي گنبد با فيلپوش‌هايي در چهار كُنج است. حمّام گلشن، متعلّق به دورة صفويه بوده و داراي شماره ثبت ملّي 1442 سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري كشور است

پُل خشتي تجن‌گوكه:

اين پُل در دهكدة «تجن‌گوكه» از توابع لاهيجان قرار دارد و داراي دو چشمه با طاق جناقي است. در پايه‌هايِ مياني و جانبيِ پُل، اتاقك‌هايِ كوچكي براي بيتوتة كاروانيان احداث شده بود. طول پُل 60 متر و عرض آن 25/4 و ارتفاع كلّي آن بيش از 5/7 متر است. مصالح به‌كاررفته در اين پُل، آجر، سنگ و ملات ساروج است. اين پُل در زمان قاجاريه ساخته شده است. پُل خشتي تجن‌گوكه، متعلّق به دورة صفويه بوده و داراي شماره ثبت ملّي 1432 سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري كشور است.

پُل خشتي لاهيجان:

اين پُل در شمال‌غربي لاهيجان در محلّة پُرده‌سر قرار دارد و متعلّق به دورة كياييان است. در ساخت مجدّد اين پُل در زمان قاجاريه، «حاجي جعفرخان» بنا را تعمير كلّي كرد. طول اين پُل 50 متر و عرض آن 4/5 متر و ارتفاع تقريبيِ آن 11 متر است. پُل داراي دو دهانة بزرگ با طاق جناقي است. در قسمت پاية ميانيِ پُل، سيل‌برگردان وجود دارد. پُل داراي يك سطح عابرروي مسطّح و دو سطح شيب‌دارِ جانبي است كه با سنگ قلوه‌اي سنگ‌فرش شده است. مصالح بنا، آجر قرمزرنگ، آهك و ساروج است. در سال‌هايِ اخير اين پُل مورد مرمّت قرار گرفته است. پُل خشتي لاهيجان، متعلّق به قرن نهم بوده و داراي شماره ثبت ملّي 1433 سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري كشور است.

پُل خشتي نال‌كياشهر:

اين پُل در راه قديميِ لاهيجان به لنگرود، بين روستاهايِ ليالستان و نال‌كياشهر قرار دارد و به نام سازندة آن، «حاج يحيي پردسر» نيز ناميده مي‌شود. طول اين پُل قاجاري، 22 متر و ارتفاع آن از سطح آب، بيش از 5/6 متر و عرض آن 383 سانتي‌متر است. سطح پُل خشتيِ نال‌كياشهر، سنگ‌فرش و پُل از دو سيل‌برگردان در دو طرف پايه‌ها برخوردار است. اضلاع آجرهايِ اين پُل، 4 × 20 × 20 سانتي‌متر است. پُل خشتي نال‌كياشهر، متعلّق به دورة قاجاريه بوده و داراي شماره ثبت ملّي 1783 سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري كشور است.

خانة محمّد صادقي:

اين خانه كه در بافت تاريخيِ لاهيجان قرار دارد، يكي از بناهايِ مسكونيِ دورة قاجار و از نظر تزئينات و گچ‌بري بسيار زيباست. خانة محمّد صادقي داراي يك تالار و شاه‌نشين با طاق گنبدي و سقف مقرنس‌كاري‌شده است و ارسي‌هاي مشبّك دارد. خانة محمّد صادقي، متعلّق به دورة قاجاريه بوده و داراي شماره ثبت ملّي 1498 سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري كشور است.

شهردیلمان

حدود سال های 1965 تا 1971 م هیأتی ژاپنی در منطقه دیلمان لاهیجان به حفاری پرداخت و در حسنی محله ، قلعه كوتی ، نوروز محله ، لسلوكان ، ( رسول خان ) و تپه ی خرم رود ، كاوش هایی انجام داد . در گزارش حفریات هیأت باستان شناسی ژاپنی آمده كه در ناحیه دیلمان میان كوه های البرز، آنجا كه رودخانه ی " پل رود " جریان دارد، دهكده های كوچكی چون دیلمان ، دیارجان و امام ، جای گرفته اند. این ناحیه حوزه آبگیری میان كوهستان است. سیمای طبیعت آن زیبا ، با موقعیت سوق الجیشی و نیز مهد حكومت سلسله آل بویه بود . آثار به جای مانده دوره برنز و آهن در تمام این ناحیه پراكنده است. در این حفریات آثار زیادی از جنس مفرغ ، سفال ، اشیای زینتی و ظروف شیشه ای كشف شد و نتایج این كاوش ها در كتاب  چهار جلدی دیلمان ، به زبان انگلیسی و ژاپنی در سال های 1965 تا 1971 توسط دانشگاه توكیو منتشر گردید.

از مهم ترین این آثار كه توجه بسیاری را برانگیخت آثار و ظروف شیشه ای مربوط به عصر پارت و ساسانی است. كاوشگران ژاپنی معتقدند كشف این آثار مؤید این نكته است كه زادگاه اشیایی كه در ژاپن كشف شده اند فلات ایران بوده است.

"فوكایی " ارتباطات فرهنگی و مبادلات بازرگانی بین ژاپن و ایران در عصر پارت و ساسانی را مطرح كرده و معتقد است بسیاری از پیاله های شیشه ای مدور كه در گیلان یافت شده ، پاسخگوی سؤالاتی چون محل ساخت پیاله ی شیشه ای آرامگاه امپراتور آنكان و مشابه دیگر اشیای مهم مكشوفه در ژاپن نیز هست؛ مثل تكه های پیاله ی شیشه ای ، تراش برجسته كه سال 1953 در جزیره " اكینوشیما " یافت.  شد یا پیاله ای شیشه ای با تراش های مدور كه در سال 1963 م از مقابر كاشیوا بارا در نارا ( قرن 5 میلادی ) به دست آمده است.

در سال 1340 هیأتی به سرپرستی محسن مقدم ، سال 1344 و سال های بعد به سرپرستی علی حاكمی ، سال 1353 به سرپرستی سید محمود موسوی و سال 5-1374 به سرپرستی رضا صدر كبیر در گیلان حفاری نمودند و آثار ارزشمندی را از خاك به دل موزه ها سپردند

 

منطقه ای کوهستانی در ارتفاعات 1400 متری از سطح آبهای نیلگون خزر و مشرف به آن در رشته کوههای البرز شمالی در منطقه گیلان شرقی به مرکزیت لاهیجان و از توابع شهرستان زیبای سیاهکل است. منطقه ای با قدمت تاریخی و فرهنگی، که دامنه زمانی آن را طبق اسناد رسمی قبل از میلاد مسیح تا کنون تعیین کرده اند.موقعیت جغرافیایی دیلمان چنان طبیعتی از آن بوجود آورده است که انسان را در یک لحظه به لطف نعمت دیدن مست و متعجب می کند و در ذهن این را تلقین می کند که آیا اینجا قطعه ای از زمین است یا در بهشت وعده داده الهی سیر می کنم.

دیلمان:

جنگلی بکر و دست نخورده با جاده ای پر پیچ وخم به طول 45 کیلومتر، هوایی با دمای کاملا متفاوت و سرد،چشمه ها و رودخانه های روان و پر آب در طول مسیر جنگل،چشم انداز بسیار زیبا با ابرهای فشرده حاصل از بخارات آب دریای خزر که معمولا تمام جنگل را تا ارتفاع 1300 متری در آغوش گرفته اند و راز ماندگاری و سرسبزی آن شده اند.بناها و کاروانسراها و قلعه ها و بسیاری عمارتهای حاصل از روزگاران کهن٬ تلفیق تاریخ و طبیعت را در نگاه ما چه با شکوه کرده است.

شهرستان بندر انزلی

فاصله شهرستان‌ بندر انزلي‌ تا تهران 388 كيلومتر است. آب‌ و هواي‌ اين‌ شهرستان‌ معتدل‌ و مرطوب ‌است‌ و رودخانه‌هاي "چاک رود" "ماسال" و "خمام رود"آن را آبیاری می کنند. قديمي‌ترين‌ زماني‌ كه‌ درمتن‌هاي‌ تاريخي‌ از انزلي‌ ياد شده سال 836 ه.ق است‌ كه‌ در آن‌ زمان‌ يك‌ دهكده‌ كوچك‌ بوده‌ است‌. از اوايل ‌دوره‌ صفوي اين‌ ناحيه‌ مورد توجه‌ انگليسي‌ها، روسها و دولت‌ مركزي‌ ايران‌ كه‌ پايتخت‌ آن‌ قزوین بود قرار گرفت.انگليسي‌ها در تجارت‌ ابريشم‌ گيلان‌ با داير كردن‌ شركت‌ تجارتي‌ در مسكو، راه رشت_انزلی_ بادكوبه‌ به ‌اروپا را رونق‌ بخشيدند و انزلي‌ به‌ عنوان‌ "دروازه‌ اروپا" معروف‌ شد.

در زمان‌ نادر شاه‌، بندر انزلي‌ به‌ پايگاهي ‌براي‌ حمل‌ و نقل‌ تبديل‌ شد. در اواخر سلطنت‌ ناصرالدين‌ شاه‌ در زمان‌ مظفرالدين‌ شاه،تخليه‌ و بارگيري‌ كالاي ‌تجاري‌ در بندرانزلي‌ به‌ اوج‌ خود رسيد. با روي‌ كار آمدن‌ بلشويك‌ها و تشكيل‌ حكومت‌شوروي‌، تجارت‌ بين ‌ايران‌ و شوروي‌ دگرگون‌ شد و انزلي‌ ديگر آن‌ رونق‌ گذشته‌ تجاري‌ را نداشت‌.

با روي‌ كار آمدن‌ پهلوي‌ اول‌ و توجه‌ وي‌ به‌ بندرانزلي‌، اين‌ بندر بازسازي‌ شد و اداره‌ بندري‌ و كشتيراني‌ مجهز گشت‌ در حال‌ حاضر، بندر انزلي‌ يكي ‌از زيباترين‌ شهرهاي‌ گيلان‌ و مجهزترين ‌ بندر كرانه‌هاي‌ درياي‌ خزراست‌ كه‌ سالانه‌ هزاران‌ تن‌ كالا توسط‌ كشتي‌، از آن‌ خارج‌ و يا به‌ آن‌ وارد مي‌شود.

تالاب‌ انزلي‌

تالاب‌ انزلي‌ در ساحل‌ جنوب‌ غربي‌ دریای خزر و در غرب‌ دلتاي‌ سفید رود و جنوب بندر انزلی گسترده‌ است‌ و محدوده‌ آب‌ تالاب‌ انزلي‌ بيش‌ از ۱۰۰ كيلومتر مربع‌ است‌ كه‌ آب‌ رودها، نهرها و زهكش‌هاي‌ كشاورزي‌ به‌ آن‌ مي‌ريزد.بيشترين‌ رودهاي‌ منتهي‌ به‌ تالاب‌، از كوه‌هاي‌تالش سرچشمه‌ مي‌گيرند ودر مسير پر شيب‌ خود بهدشت‌ مي‌رسند. تالاب‌ انزلي‌ علاوه‌ بر ارزش ‌ زيست‌ محيطي‌ و اقتصادي‌، نقش‌ ويژه‌اي ‌در جغرافيا،حيات‌ اجتماعي‌، فرهنگي‌ و سياسي‌ استان‌ گيلان‌ دارد. اين‌ تالاب‌ در زمينه‌هاي‌ مختلف ‌جانورشناختي‌،گياه‌ شناختي‌ زيست‌ محيطي‌ نيز بااهميت‌ شناخته‌ شده‌ است.چشم‌ اندازهاي‌ زيباي‌ تالاب‌، جاذبه‌هاي‌ شگرفي‌ به‌ منطقه‌ بخشيده‌اند. محيط‌ آبي‌ و زنده‌ تالاب‌ انزلي‌ بستري‌مطلوب‌ براي‌ تخم‌ ريزي‌ انواع‌ ماهيان‌ فراهم‌ ساخته‌ است‌ كه‌ نقش‌ مهّمي

پل‌ غازيان‌ و پل‌ ميان‌ پشته انزلی

پل‌ ميان‌ پشته‌ را پل‌ رابط گیلان و آذربایجان نیز گفته اند. پل‌ ميان‌ پشته‌، دردوره‌ پهلوي‌ در ميان‌ بخش‌ غازيان‌ و ميان‌ پشته‌ ساخته‌ شد .‌ طول‌ اين‌ پل‌ ۲۱۰ متر و عرض‌ آن‌ ۱۰ متر است‌.اين‌پل‌ بتوني‌، يكي‌ از شاهكارهاي‌ صنعت‌ پل‌سازي‌ اوايل‌ قرن‌ حاضر است‌. ساختمان‌ پل‌ در سال‌ ۱۳۱۶ ه.ش‌ پايان‌ يافت‌. پل‌ ديگر با ۱۲۷ متر طول‌ انزلی را به‌ ميان‌ پشته‌ پيوند مي‌دهد.اين‌ پل‌ كه‌ از روي‌ مرداب انزلی مي‌گذرد، سه‌ چشمه‌ دارد. چشمه‌ فولاي‌ ميان‌ پل‌ ۲۵ متر طول‌ دارد

كاخ‌ ميان‌ پشته،اين‌ كاخ‌ در ميان‌ باغي‌ دل‌انگيز به‌ مساحت‌ ۱۷ هكتار به‌ دستور پهلوي‌ اوّل‌ در بندر انزلی ساخته‌ شده‌ و ۱۱۶۸ متر مربع‌ زير بنا مشتمل‌ بر اطاق‌ها، تالار و سالن‌ پذيرايي‌ و ديگر قسمت‌ها است‌.

سقف‌داخلي‌ داراي‌ گچ‌بريهاي‌ استادانه‌ و يك‌ نقش‌ برجسته‌ بر بالاي‌ ديوارها است.‌ در بخش‌ شمالي‌ كاخ‌ يك‌ در بزرگ‌قرار دارد كه‌ به‌ سرسراي‌ كاخ‌ متصل‌ مي‌شود. در مسير راه‌ پله‌، پنجره‌هايي‌ با نقش‌ خورشيد وجود دارد. زيباترين‌عنصر اين‌ كاخ‌، راه‌پله‌ مارپيچ‌ آن‌ است‌ كه‌ تا زير شيرواني‌ امتداد مي‌يابد.

كاخ‌ موزه‌ ميان‌ پشته‌ (نمايشگاه‌ نظامي‌ دريايي)

بناي‌ تاريخي‌ ميان‌ پشته‌ در يكي‌ از زيباترين‌ محله‌هاي‌ بندر انزلی واقع‌ شده‌ است‌.در سال‌ ۱۳۰۳، رضا شاه‌ اين‌ كاخ‌ را از يك‌ تاجر روسي‌ كه‌ مالك‌ آن‌ بود، باز پس‌گرفت‌.در سال‌ ۱۳۵۶ اين‌ بنا به‌ عنوان‌ كاخ‌ موزه‌ نظامي‌ دريايي‌ بازگشايي‌ شد. اين‌ موزه‌ ساختماني‌ دو طبقه‌است‌.در سراسر بنا تزئيناتي‌ زيبا اعم‌ از گچ‌بري‌ و نقاشي‌هاي‌ ديواري‌ ديده‌ مي‌شود.آثار نفيس‌ بسياري‌ در اين‌موزه‌ قرار دارد كه‌ يكي‌ از مهّم‌ترين‌ آن‌ها، تابلو نقاشي‌ منسوب‌ به‌ ناصرالدين‌ شاه‌ است‌.

مجموعه‌ عمارت‌ گمرك ،

صل‌ بناهاي‌ اداره‌ بندر متعلّق‌ به‌ دوره‌ قاجار است‌ كه‌ روس‌ها آن‌ را ساخته‌اند و دردوره‌ پهلوي‌، بازسازي‌ شد. ساختمان‌ موزيك‌ كه‌ يك‌ معمار يوناني‌ آن‌ را ساخته‌، داراي‌ سبك‌ يوناني‌ است.گنبداين‌ بنا روي‌ هشت‌ ستون‌ مدور استوار شده‌ است‌ و چون‌ مورد استفاده‌ دسته‌ موزيك‌ ارتش‌ بوده‌ به‌"ساختمان‌موزيك‌" شهرت‌ يافته‌ است‌. بخش‌ تعمير گشتي‌ و به‌ آب‌ انداختن‌ آن‌ها در اداره‌ بندر، از تأسيسات‌ مدرن آن‌ زمان‌به‌ شمار مي‌رود و هنوز نيز جالب‌ و حائز اهميّت‌ است. دو عمارت‌ گمرك‌ و محل‌ استقرار نيروي‌ دريايي‌ از آثاردوره‌ پهلوي‌ است‌.‌ در اقتصاد منطقه‌ دارند.تالاب‌ انزلي‌يكي‌ از بهترين‌ و مناسب‌ترين‌ زيستگاه‌ها براي‌ گونه‌هاي‌ مختلف پرندگان‌ مهاجر است .ده‌ها گونه‌ از پرندگان‌ درمسير مهاجرت‌ و سفر زمستاني‌ تالاب‌ انزلي‌ را براي اقامت‌ زمستاني‌ انتخاب‌ ‌ مي‌كنند.حوزه‌ درياي‌ مازندران‌ ازمهم‌ترين‌ مناطق‌ زيستگاهي‌ پرندگان‌ آبزي‌ مهاجر است‌.تالاب‌ انزلي‌ و جزيره‌هاي‌ آن‌، چشم‌ اندازهايي‌ بسيار زيبادارند مشتاقان‌ فراوان‌ طبيعت‌ را به‌ سوي‌ خود جلب‌ مي‌كنند.

شهرستان صومعه سرا

اين شهرستان با وسعت 732 كيلومتر مربع در غرب استان واقع شده است . در قديم يكي از روستاهاي كسما بوده نام آن برگرفته شده از نام عارف شيخ عبدالله صومعي است .

جاذبه هاي ميراث گردشگري شهرستان صومعه سرا :

تالاب هنده خاله

تالاب سياه درويشان

تالاب نرگستان

منطقه کلیدبر صومعه سرا

محوطه باستاني هفت دغنان (شامل پل ها ، ساختمان هاي قديمي ، حمام ها و ...)

حمام كسما

پل خشتي گاز روبار

منابازار گسكر

ساختمان زيباي آيت الله ضيابري منطقه کلیدبر صومعه سرا

شهرستان رودبار

شهرستان رودبار با وسعت ۲۵۷۴ کیلومتر مربع دومین شهرستان استان گیلان به لحاظ وسعت است که از شمال به رشت، ازجنوب به استان قزوین و از غرب به فومن و استان زنجان محدود می‌شود. شهرستان رودبار درکرانه سفید رود و در منطقه‌ای کوهستانی قرار گرفته‌است و آب و هوای آن تحت تاثیر هوای خشک و نیمه خشک ناحیه مرکزی قراردارد از نظر آب و هوایی این منطقه به ویژه شهر زیبای رودبار دارای آب و هوای مدیترانه‌ای می‌باشند و رویش درختان زیتون در این منطقه گواه موضوع است. این منطقه درمسیر بادهای دایمی دره سفید رود قرارگرفته که بادهای منجیل آن معروف است. درواقع هنگام گذر از رودبار و رسیدن به رشت، گیلان باتمام تنوع و زیبایی‌هایش به گونه‌ای موجز و فشرده از پیش چشم می‌گذرد.

این شهرستان دارای ۴ بخش ‌است.بخش مرکزی شامل شهرهای: رستم آباد ، رودبار، منجيل و لوشان همچنین دهستان کلشتر میباشد. بخش عمارلو شامل دهستانهای : جيرنده و کلیشم می باشد.   بخش خورگام شامل دهستانهای : بره سر و دلفک می باشد.بخش رحمت آباد و بلوکات نیز شامل دهستانهای:توتکابن، بلوکات ، رحمت آباد و دشت و پل می باشد.اقتصاد این منطقه بعلت شرایط خاص اقلیمی بر پایه کشاورزی و دامداری استوار است. مهم‌ترین محصول آن زیتون می‌باشد که عمده ترین محصول کشاورزی شهرستان بوده و دارای فرآورده‌های بسیاری چون روغن زیتون و صابون است. درخت زیتون حدود 600 سال پیش در زمان شاه عباس بزرگ  هم زمان با کوچاندن کردان از نواحی شمال سوریه و حلب، به این منطقه راه پیدا کرد. البته در سالهای اخیر کشت برنج در دشتها همچنین کشت جو نيز در این شهر رواج پیدا کرده است. که هنگام عبور از آن به راحتی قابل مشاهده است.

در این شهر نژادهای مختلفی چون تالش‌ها،تات‌ها، کردها و گیلکها زندگی می کنند.و این امرموجب تنوع زبان در بین ساکنین آن می باشد.رودبار به نامهای مختلفی از جمله «خشکه رودبار»، «رودبارمحمد زمان خانی»،«رودبار زیتون» «پیلده رودبار» معروف بوده‌است که نام رودبار احتمالاً به دلیل جریان داشتن رودخانه سفید رود در این شهرستان پدید آمده‌است. رودبار ازنظر تاریخی دارای قدمتی ۶ هزارساله می‌باشد .آثار بدست آمده در تپه مارلیک حاکی از وجود تمدنی کهن دراین منطقه‌است که مربوط به هزاره دوم قبل ازمیلاد می‌باشد گفتنی است.سروهرزوپل و چراغعلی تپه از مناطق دیدنی شهرستان رودبار می باشد. همچنین می توان به وجود سوسن چلچراغ که یکی از گلهای زیبا و بی نظیر است در این منطقه اشاره کرد.

در این شهرستان رودهای زیر جریان دارد :

سیاه رود ، رودخانی و شاه رود در بخش عمارلو - گوهر رود در بخش رحمت آباد و بلوکات - سفید رود بیشتردر بخش مرکزی( رودبار)

شهرماسوله

شهر‌ ماسوله‌ در جنوب‌ غربي‌ شهرستان فومن ‌ و در ۶۳ كيلومتري‌ رشت واقع شده است.معماري‌ بومي‌، چشمه‌ سارها، آبشارها و رودخانه‌ «رودخان» و جنگل‌ سرسبزبه‌ آن‌ بخشيده‌ است‌.معماري‌ ماسوله‌ يكپارچه‌ و خانه‌هاي‌ آن‌ دو طبقه‌اند. اين‌ خانه‌ها شامل‌دالان‌ ورودي‌، انبار و سياهچال‌ است‌و با يك‌ رشته‌ پلكان‌ به‌ هم‌ متصل‌ مي‌شوند. پشت‌ بام‌ يك‌ خانه

شهر ماسوله در ناحیه‌ای کوهستانی و جنگلی با ارتفاع 95۰ متر از سطح دریاهای آزاد در دامنه‌ای صخره‌ای با معماری بی‌همتا در ایران و حتی در جهان قرار گرفته است. ماسوله از غرب به خلخال، از شمال به ماسال و از جنوب به تارم علیا محدود است.این شهر از نظر هماهنگی معماری با محیط طبیعی و جغرافیاییِ خود، بی نظیر بوده و طی شماره 1090 در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است. ازاینرو حفظ و نگهداری و تماشای این مجموعه در وضعیت کنونی و آینده از اهدافِ به ثبت رسیدن و محافظت از این شهرک قلمداد می‌گردد. ولی این شهرک هم اکنون رویارو با مسائلی مانند ریزش سنگ، سیل، رانش زمین، زمین‌لرزه، تصرف به منظور توسعه عمرانی و انسانی و تخریب و ... می‌‌باشد، که احتمال خطر را در این ناحیه به حداکثر می‌‌رساند و با توجه به اینکه در 10 کیلومتری بالاتر از ماسوله جدید، ماسوله قدیم با آثار و بازمانده‌های انسانی از قبیل سنگ کوره و ... در منطقه‌ای گسترده پراکنده شده است که جزء آثار باستانی بشمار می‌آیند. زبان مردم ماسوله، تالشی است.

ماسوله دارای محله‌های ریحانه بر، خانه بر، مسجدبر، کشه سر و اسد محله است.قلل مهم ماسوله عبارت‌اند از: شاه‌معلم (شامولوم)، آسمانکوه، لاسه سر، تروشوم و کله قندی. که قله شاه معلم با ارتفاع 3050 متر بلندترین نقطه استان گیلان می باشد‌، حياط‌خانه‌ بعدي‌ است‌

شهرمنجیل

منجيل شهری است که در استان گیلان و جزو بخش مرکزی شهرستان رودبار است و در کنارسپيدرود بنا شده است .
منطقه‌ای کوهستانی در کرانه خاوری سفیدرود است. منطقه‌ای به شدت بادخیز است.
منجیل عربی شده مانگیل می باشد
سفیدرود رودی در گذر منجیل
بلندترین رود ایران سفیدرود است. نام باستانی آن رود آمارد بوده‌است. از ترکیب دو رود شاهرود و قزل اوزن در شهر منجیل شکل می‌گیرد و تا ریختن به دریای خزر عرض استان گیلان را می‌پیماید.سرچشمه آن در کوه چهل چشمه کردستان است و بطرف مشرق رفته داخل ناحیه گروس می شود و در این محل شعبه دیگری بهمین اسم که از کوههای پنجهعلی در شمال غربی همدان جاری است ضمیمه آن میشود و درگروس و شعبات متعدد دیگری به آن پیوسته و بطرف شمال رفته به میانج میرسد و در آنجا شعبات قرانقو و میانه (میانج) و هشترود و آبهای کوه سهند و بزغوش را وارد آن میکند. پس از آن به جنوب شرقی برگشته و زنجانرود که سرچشمه آن از چمن سلطانیه است از ساحل یمین وارد آن می گردد. بعد شعبات کوچک دیگر از کوههای طارم به آن ملحق شده وارد تنگه منجیل میشود و قبل از منجیل شاهرود که از الموت و طالقان سرچشمه میگیرد و طارم پائین (طارم سفلی) را مشروب میکندو به قزل اوزن پیوسته از این محل به بعد در همه جا سفیدرود نامیده میشود. و از منجیل تا ساحل دریا همه جا سفیدرود به سمت شمال شرقی جاری و جریانش سریع و مقدار آب آن زیاد است. از منجیل تا گندلانبستر آن بین دو کوه و بسیار باریک و از این نقطه ببعد دلتای وسیعی با شعبات زیاد تشکیل داده شعبه اصلی آن در حسنکیاده به دریای خزرمیریزد.
پل منجیل - رودبار
این پل که امروزه ویران شده و بقایای ان در زیر سد سفید رود قرار گرفته است در گذشته بر روی رودخانه سفیدرود و در مجاورت منجیل- از توابع رودبار- قرار داشته و ساختمان اولیه آن مربوط به دوره صفویه بوده است.
الئارئوس- سیاح خارجی- که در حدود سال 1048 ه. ق از این پل دیدن کرده می نویسد: پلی است با شش پایه که هر پایه را اتاقی و آشپزخانه ای بود و پلکانی برای رفتن به اتاق ها داشت بر روی آب سفید رود بنا کرده بودند. گنجایش اتاق ها به قدری بود که تمام افراد یک کاروان را جای می داد ماژور دارسی تد نیز که در سال 1253 ه. ق از این پل دیدن کرده می نویسد: پل منجیل هفت دهانه داشت و متعلق به دوره صفویه بود. قسمتی از پل در زمان نادرشاه خراب شده بود و در حدود چهال سال قبل (پیش از سفر دارسی) سلیمان خان قاجار، حاکم وقت گیلان آن را مرمت کرده بود. طاق دو دهانه ویران شده بود و با تخته آن‌ها را پوشانده بودند.در حدود سال 1275 ه. ق حاجی ملا رفیع شریعتمدار امام جمعه وقت گیلان ظاهرا به دستور ناصرالدین شاه پلی جدید برپا ساخت. این پل از نظر معماری در خور توجه بوده و به هنگام سفر ناصرالدین شاه به گیلان برپا بود و عکسی از آن برداشته شده است. این پل نیز دارای هفت دهانه اصلی و دهانه های کوچک‌تری در بالای پایه ها بوده است پل مزبور ظاهرا در جریان سیلاب سال 1316 ه. ق اسیب فراوانی دید. بعد از این تاریخ کمپانی روسی پلی از آهن بر پایه های پل قدیمی بنا کرد که تا زمان رابینو (1331 ه. ق) برپا بوده است.
فهرست جاذبه های طبیعی
آشتفشان درفک
درخت سرو هرزویل
سوسن چلچراغ یا سوسن سفید (روستای داماش عمارلو)
چشمه لویه
چشمه آب معدنی سنگ رود
چشمه کلشتر (منجیل)
چشمه آبگرم ماست خور (منجیل)
سد منجیل با چشم انداز طبیعی و زیبای آن
چشم انداز و جاذبه های اطراف سد سفیدرود
دهکده ییلاقی بره سر
پارک جنگلی گندلدت
تالاب سیاهرود
دهکده ییلاقی – ورزشی سالانسر
چشمه آب معدنی داماش
دریاچه سد تاریک
http://manjil-gilan.persianblog.ir
منظره زیبای آسیاب بادیهای منجیل
منجیل شهری در جوار رودبار است که به علت نزدیکی با دره سفیدرود بسیار بادخیز میباشد.امروزه با ساختن نیروگاه های بادی در این شهر از این نیروی عظیم باد برای تولید جریان برق استفاده کرده اند. شدت باد در تمام فصول در این شهر بسیار زیاد است طوری که انگار آدم را از جا میکند. چرخش ناهماهنگ پره های آسیابها در نوای باد منظره دل انگیزی به این شهر <رقصان در باد> میدهند که چشم هر بیننده ای را برای دقایقی به سوی خود میکشد.
خانه ها عموما نوسازند و این شما را یاد آن ۳۰۰۰۰ کشته زلزله گیلان میندازد.تنها خدا میداند که چند هزارنفر از زیر این خاکها بیرون آورده نشدند و برای همیشه خوابیدند.انگار ارواح سرگردان آنها تا ابد درآغوش باد خوابیدند .شما هنوز میتوانید زمزمه آنها را از لابلای آوای باد بشنوید

شهرستان رودسر

شهرستان رودسر با وسعتی حدود 1340 کیلومتر مربع در شرق استان گیلان و سومین شهر وسیع آن می‌‌باشد. رودسر از شمال و شمال شرقی به دریا ی خزر، از جنوب به سلسله جبال البرز و از شرق به شهسوار از استان مازندران و از غرب به لنگرود و دیلمان منتهی می‌شود. شهرستان رودسر دارای چهار بخش مرکزی، کلاچای، چابکسر و رحیم آباد می‌‌باشد. قومیت مردم رودسر گیلک و به زبان گیلکی با لهجه بیه پیش (شرق گیلان) تکلم می‌‌کنند. مذهب مردم رودسر شیعه جعفری و اثنی عشری است
تاریخچه رودسر
رودسر در زمانهای قدیم به نامهای کوتم و هوسم نامیده می‌شود و دارای تاریخ بسیار دوری می‌باشد. یکی از روستاهای رودسر به نام تیمجان در زمان سلطنت شاه عباس اول دارای ضرابخانه بوده که سکه‌های ضرب شده در این محل موجود است مقدسی جغرافی دان معروف در سال ۳۷۵ هجری قمری در کتاب (احسن التقاسیم فم معرفه الاقالیم) آورده هوسم را بازاری نیکو و مسجد جامعی نزدیک مقرحاکم است و یا حمداله مستوفی در سال ۷۴۰ هجری قمری از هوسم به عنوان بندر و لنگرگاه کشتی‌هایی که از گرگان و طبرستان آذوقه حمل می‌کردند یا نموده مردم [رودسر] دارای عواطف و پایبند به اصول مذهبی می‌باشند. این مطلب را رابینو در کتاب ولایات دارلمرز گیلان بدین صورت آورده: مردم رودسر به ملایمت طبع و علاقه مندی به مذهب معروف می‌باشند.
آب و هوا
قسمت کوهستانی آن خوش آب و هوا و سردسیر می باشد. و قسمت شمالی آن که در قسمت دریای خزر و جلگه قرار گرفته است معتدل و مرطوب می باشد.
اقتصاد و محصولات
اقتصاد مردم رودسر به علت قرار گرفتن درکنا دریا و زمین‌های مناسب بیشتر بر پایه کشاورزی و ماهیگیری استوار است. از محصولات تولید شده در رودسر می‌‌توان برنج، چای، ابریشم و کنف و مرکبات، گندم، جو، فندق، گردو، حبوبات، گل گاوزبان و انواع سبزی و ابریشم را نام برد. تنوع و فراوانی در رودسر باعث گردیده تا بازار هفتگی آن که در روزهای یکشنبه دایر می‌‌گردد از رونق فراوانی برخوردار باشد. بافت چادرشب، لباس قاسم آبادي ،حصیر، جوراب پشمی، زنبیل، نمد بافی و تولید انواع سرامیک و سفال را نام برد که اغلب در یکشنبه بازار رودسر عرضه می‌‌گردد.
جاذبه‌های گردشگری و تاریخی
منطقه بسیار پرجاذبه سفیدآب رحیم آباد رودسر و آبشار زیبای آن با چشمه‌های زلال و متعدد که از - کوههای پر برف سرچشمه گرفته و از میان جنگل‌های انبوه می‌‌گذرد - چشمه زیبا و خروشان آسمان رود واقع در 45 کیلومتری رحیم آباد رودسر در منطقه اشکورات علیا - منطقه سرسبز و فوق العاده دیدنی اشکورات با طبیعتی بکر - ساحل بسیار زیبا و آرام رودسر به طول 40 کیلومتر هرساله پذیرای خیل مشتاقان دریا می‌‌باشد - منطقه جنگلی و کوهستانی سرولات (در چابکسر) بارودی بسیار پرآب و زلال که نزدیکی آن به دریا - تلفیقی از یک شاهکار طبیعت می‌‌باشد چشمه آب معدنی سجیران واقع در روستای جیرک در یک مسیر کوهستانی و در لابلای جنگل انبوه که - دارای خواص فوق العاده شفابخش و مفید برای بیماریهای کلیوی - کبدی و گوارشی می‌‌باشد همچنین وجود غارهایی مربوط به انسان‌های ماقبل تاریخ در این منطقه حاکی از زندگی انسان‌های اولیه - می باشد که می‌‌توان به غار دیارجان نزدیک آشورآباد و غار کبیران نزدیک گرمابه دشت رودسر و غار سرد دره در روستای شاهیجان اشکور اشاره کرد.
نقاط زیارتی و تاریخی
گنبد پیر محله یکی از نقاط تاریخی رودسر و از عجایب هفتگانه گیلان می‌‌باشد. ساخت گنبد مربوط - به دوره کیانیان و به صورت هشت ضلعی می‌‌باشد
قلعه بندبن واقع در بندبن قاسم آباد رودسر با برجی به ارتفاع 12 متر که ظاهراً در زیر قلعه راه‌ها و - دالانهایی برای تردد وجود داشته است . بندبن روستائي زيبا و تاريخي با مردماني فرهيخته و اهل دانش است که در آن قلعه اي سنگي متعلق به دوران باستان وجود دارد . قدمت اين قلعه به هزاران سال پيش باز مي گردد که ساکنان اين نقطه جغرافيائي از آن به‌عنوان قلعه دفاعي در برابر حملات دشمنان دريائي خود استفاده مي کردند . در معماري اين قلعه از مواد و ترکيبات خاص و کم نظيري استفاده شده است که با وجود رطوبت شديد هوا ، آنرا تا کنون پابرجا نگاه داشته ، از اطراف اين قلعه گنجينهايي کشف شده است . در ابتداي روستاي بندبن امامزاده اي واقع است که محل زيارت مومنين مي باشد .
پل آجری تیمجان که ساخت آن مربوط به دوره صفویه می‌‌باشد - مسجد جامع تیمجان و قبور سادات مرعشی - بقعه متبرکه یحی دلیجان فرزند امام موسی کاظم ه - بقعه متبرکه آقا سید محمد فرزند گرامی امام موسی بن جعفر ه - بقعه متبرکه آقا سید عبداله فرزند گرامی امام موسی کاظم ه - بقعه متبرکه آقا سید نصرالدین از نوادگان امام موسی کاظم ه - بقعه متبرکه آقا سید نصرکیا از نوادگان امام موسی کاظم ه - بقعه متبرکه آقا سید مبین از فرزندان گرامی امام موسی کاظم ه - بقعه متبرکه آقای سید معین از فرزندان گرامی امام موسی کاظم ه - بقعه متبرکه آقای سید مرتضی از نوادگان گرامی امام موسی کاظم ه - بقعه متبرکه سیده بی بی سکینه از فرزندان گرامی امام موسی بن جعفر ه -
روستاهای مهم رودسر
1.بازرگان محله
2. کهنه گویه
3.چینجان
4. تمیجان
5. کرفستان
6. لشکاجان
7. خلیفه محله
8.دوستكوه
9. ماچیان
10.گسکر محله
11.اوشیان
12.سیاهکل رود
13.رضا محله
14.قاسم آباد و بندبن
15.جواهردشت
16.چایجان
17.کلکاسرا
18.لیما
19.چافجیر
20.صحنه سران
21.دیودراکو
22.گواسرا
23.ولیسه
24. بازنشین
25.دشتك شوئيل
26.نیلو
27.جیرکل
28. سجیران
29.لهداربن
30.سیارستاق اشکورات
31.سارم
32.شوئیل
33.ناصر سرا
34.چمتو
35-صمداباد(دریاچه زیبا)
http://gilane-ma1.blogfa.com
رودسر، در زمانهای قدیم، به نامهای کوتم و هوسم نامیده می‌شد. یکی از روستاهای رودسر به نام تمیجان در زمان سلطنت شاه عباس اول دارای ضرابخانه بوده که سکه‌های ضرب شده در این محل موجود است. مقدسی، جغرافی دان معروف، در سال ۳۷۵ هجری قمری در کتاب (احسن التقاسیم فم معرفه الاقالیم) آورده که هوسم را بازاری نیکو و مسجد جامعی، نزدیک مقر حاکم است. حمدالله مستوفی در سال ۷۴۰ هجری قمری ، از هوسم به عنوان بندر و لنگرگاه کشتی‌هایی که از گرگان و طبرستان آذوقه حمل می‌کردند یاد نموده است. نام رودسر ترکیبی از دو پاره واژه رود و سر است. سر در زبان دیلمی و پهلوی به معنی کنار است مانند سر و سامان داشتن یعنی کسی را در کنار خود داشتن. در نتیجه نام این شهر به معنی کنار رود است

شهرکلاچای

کلاچای یکی از شهرهای استان گیلان در شمال ایران است.
این شهر با جمعیت حدود ۱۳٬۹۲۴ نفر (برآورد ۱۳۸۳خ.) در بخش کلاچای شهرستان رودسر قرار دارد. برنج، چای، مرکبات، کیوی، انواع ماهی‌های استخوانی خزر از محصولات این شهر و باغات مرکبات و مزارع برنج، سواحل زیبا و مجتمع ساحلی نگین شمال از چشم‌اندازهای زیبای این شهر است.
کلاچای از دیر باز بعنوان بازار داد و ستد محصولات کشاورزان منطقه بوده و پنجشنبه بازار کلاچای مهمترین بازار محلی شرق گیلان است که در آن مردم از شهرها و روستاهای مجاور به عرضه و خرید و فروش محصولات خود مینمایند. کلاچای یکی از باسوادترین شهرهای استان می‌باشد و در پنج سال اخیر بیشترین قبولی را در دانشگاه‌های کشور در سطح استان گیلان داشته است.[نیازمند منبع] شغل اصلی ساکنان آن کشاورزی و صیادی بوده و محصولات عمده آن برنج، چای و مرکبات و کیوی و انواع ماهی است.
جاذبه‌های گردشگری
از مراکز زیارتی و گردشگری کلاچای میتوان به بقعه متبرکه آقاسیدابراهیم، آقاسیدمرتضی ماچیان، بقعه امیربنده بی بالان و همچنین چشم اندازهای طبیعی ساحلی شهر، مناظر باغات چای و مرکبات و جنگل دهقان ماچیان، ارتفاعات مناطق جنگلی، اجاره‌گاه، پارک شهر و مجتمع ساحلی و سالم‌سازی نگین شمال نام برد.

شهرستان فومن‌

شهرستان‌ فومن‌ تاتهران371 كيلومتر فاصله‌ دارد. آب‌ و هواي‌ آن‌ معتدل‌ و مرطوب‌ است‌. نواحي‌ كوهستاني‌ جنوب‌ غربي‌ آن‌، آب‌ و هوايي‌ مناسب‌ دارد. رودخانه‌هاي‌ متعددي‌ از سلسله‌ جبال‌جنوبي‌ آن ‌سرچشمه‌ گرفته‌و به‌ مرداب‌انزلي‌ منتهي‌ مي‌شوند.فومن‌ در سال‌هاي‌ نفوذ اسلام‌ و قدت‌ يافتن‌ حكمرانان‌ محلي‌ به‌ عنوان‌ مركز بخش‌ غربي‌ گيلان‌، شناخته ‌مي‌شد. فرمانروايي‌ اميران‌ اين‌ منطقه‌ عمدتاً به‌ خانواده‌ «آل‌ اسحاق‌» نسبت‌ داده‌ مي‌شود كه‌ خود را از اخلاف ‌اشكانيان‌ مي‌دانستند. اولجايتو، امير دباج‌ (حكمران‌ محلي‌ گيلان‌) را به‌ اطاعت‌ خود فرا خواند وبه تصرف مغولان درآمد.سرانجام‌ اين‌ناحيه ‌در سال‌ ۷۶۶ ه.ق‌ سادات‌ آل‌ كيا از مازندران‌ به‌ گيلان‌ مهاجرت‌ كردند.

نبردي ‌ميان‌ آل‌ كيا و آل‌ اسحاق‌ درگرفت‌ و سرانجام‌ امير دباج‌ كه‌ از آل‌ اسحاق‌ بود در سال‌ ۷۹۱ ه.ق‌ در بيرون‌ رشت‌ به قتل‌ رسيد. در سال‌هاي‌ ۹۰۷ تا ۹۲۱ ه.ق‌ در زمان‌ شاه‌ اسماعيل‌ صفوي‌، «امير حسام‌ الدين‌» فرزند «امیر دیباج» براين‌ منطقه‌ حكمراني‌ مي‌كرد.در زمان‌ حكومت‌ صفويه‌، آخرين‌ فرمانرواي‌ فومن‌ از دودمان‌ آل‌ اسحاق‌ از سپاه ‌قزلباش‌ شكست‌ خورد و سراسر گيلان‌ ضميمه‌ حكومت‌ صفويه‌ گرديد. فومن‌ در دوره‌ معاصر شاهد قيام‌هاي‌ دوران‌ پيش‌ از مشروطيت‌ و سال‌ها بعد از آن بوده‌ است‌.در زمان‌ قيام‌ جنگلي‌ها، فومن‌ پناهگاه‌ مهّم‌ جنگليان‌ بود.در حال‌ حاضر، فومن‌ يكي‌ از شهرهاي‌ زيباي استانگیلان است و فضاهاي‌ جالب‌ توجه‌ جهانگردي‌ دارد

شهرآستارا

آستارا، شهری کوچک در ساحل غربی دریای خزر و در شمالی‌ترین نقطه استان گیلان و آخرین نقطه مرزی ایران و جمهوری آذربایجان است. آستارا از شرق به دریای خزر، از شمال به آستارای جمهوری آذربایجان، از غرب به استان اردبیل و از جنوب به منطقه تالش نشین محدود است. رود آستارا که از کنار راه شوسه آستارا-اردبیل میگذرد، آستارای ایران را از آستارای جمهوری آذربایجان جدا میسازد در منطقه آستارا علاوه بر زبان ترکی آذربايجانی زبان تالشی نیز رایج است ولی در اثر مهاجرت‌های زیاد از اهمیت آن کاسته شده‌است. آستارا یکی از زیباترین شهرهای شمال استان گیلان است . آستارا به موجب قانون تقسیمات کشوری سال ۱۳۱۶ش. بخش اردبیل بود، در مهرماه سال ۱۳۳۷ش. تابع آذربایجان شرقی شد و از خرداد سال ۱۳۳۹ش. جزو استان گیلان گردید جمعیت آن بر اساس سرشماری سال ۱۳۵۵ش، ۳۵۹۴۵ نفر بوده و طبق بر آورد سال ۱۳۶۳ش. به ۴۳۸۶۴ نفر رسیده و در حال حاظر نزدیک به ۱۰۰۰۰۰ نفر می‌باشد. این شهرستان شامل دشت و کوهستان است و هوای دشت در تابستان گرم و مرطوب و در زمستان ملایم و هوای کو هستان در تابستان معتدل و در زمستان سرد است. محصولات آن غلات، حبوبات، برنج و فر آورده‌های دامی است. از اماکن تاریخی شهرستان آستارا می‌توان به بقعه شیخ تاج الدین محمود خیوی در لمبر محله آستارا، قلعه شیندان، قبرستان قدیمی ونه بین که در بالای دهکده توریستی حیران بر سر راه فرعی نمین واقع است، قبرستان قدیمی دهکده گنج کشی از آبادیهای نزدیک حیران، بقعه پیر قطب الدین نزدیک دهکده باغچه سرا، بقعه سیدابراهیم و سیدقاسم که گفته می‌شود پسران امام موسی کاظم در دهکده کان رود اشاره کرد.دربارهٔ نام این شهر گفته شده که در آغاز آهسته‌رو بوده زیرا کاروانان و مسافران زمانی‌که به این منطقه مردابی ساحلی می‌رسیدند ناچار به حرکت آهسته‌تر می‌شدند. همان نام اوسته رو یا هوسته رو تالشی به مرور تبدیل به آستارا شده‌است. (به کتاب بستان السیاحه رجوع شود). برخی این نام را برگرفته از ریشه استردن یا ستردن بمعنای گرفتن حق العبور یا باج دانسته‌اند که با توجه به دور افتاده بودن منطقه در سالیان گذشته منطقی بنظر می‌رسد.

شهرستان آستانه اشرفيه

آستانه‌ اشرفيه‌ يكي‌ از شهرستان‌هاي‌ پر اهمّيت‌ مذهبي‌ و زیارتی گیلان است. مقبره‌ حضرت‌ سيدجلال‌ الدين‌ اشرف فرزند امام‌ موسي‌ كاظم‌ (ع‌) که در قرن‌ چهارم‌ هجري‌ قمري‌ در این شهر میزیسته ،اهمّيت‌ اين‌ شهر را دو چندان‌ كرده‌ است‌. بناي‌ اوّليه‌ اين‌ آرامگاه‌ در سال‌ ۳۱۱ ه.ق‌ به‌ دستورگوهر شاد خانم‌از فرمانروايان‌ گيلان‌ ساخته‌ شد و در سال 1356 ه.ش به جای آن بنایی وسیعتر ساختند.اين‌ شهر سرسبز و بسيار زيباست.

آرامگاه‌ دكتر محّمد معين‌

آرامگاه‌ دكتر محّمد معين‌ مؤلف‌ فرهنگ‌ فارسي‌ معين‌، در آستانه ‌اشرفيه ‌واقع‌ شده‌ و جلوه‌ ويژه‌اي‌ به‌ اين‌ شهر بخشيده‌ است. ‌آرامگاه‌ اين‌ دانشمند فقيه‌ كه‌ از چهره‌هاي‌ برجسته‌ ادبيات‌ وفرهنگ‌ ايران‌ است‌ از مكان‌هايي‌ است‌ كه‌ همواره‌ مورد بازديد شيفتگان‌ فرهنگ‌ پارسي‌ قرار مي‌گيرد.

آرامگاه‌ آپيرجنگلي‌ از مشايخ‌ صوفيه‌ در بازكياگوراب‌، میان آستانه اشرفیه و لاهیجان واقع‌ شده‌ است‌.بناي‌ بقعه‌، ساختماني‌ قديمي‌ و آجري‌ است.‌ كف‌ آن‌ با كاشي‌هاي‌ سبز قديمي‌ فرش ‌شده‌ است‌.سقف‌ صحن‌ آن‌ تاق‌ مدور دارد كه‌ گنبد بنا در زير بام‌ آن‌ پنهان‌ شده‌ است‌

شهرستان تالش

نام یکی از تیره‌های آریایی است که سکونت گاه اصلی آن‌ها در البرز باختری از جنوب خاوری جمهوری آذربایجان آغاز شده و تا شمال باختری استان گیلان و همه استان اردبیل در ایران ادامه دارد.

در استان گیلان زبان خود را حفظ کرده‌اند و بر پایه قانون اساسی جمهوری اسلامی حق آموزش به این زبان را دارند. در استان اردبیل به مرور زمان زبانشان به ترکی تغییر یافته‌است. در جمهوری آذربایجان در پی سیاست‌های پان‌ترکیسم آن جمهوری که در قانون اساسیشان نیز نمود یافته‌است هر گونه گویش و و نگارش غیر ترکی ممنوع است.

شهرستان تالش با مساحتی حدود ۲۳۷۳ کیلومتر مربع که در شمال غرب گیلان قرار دارد، یک چهارم خاک استان را تشکیل می‌دهد. این شهرستان که نام خود را از قوم تالش گرفته و به استناد منابع و شواهد بسیار، بازمانده اقوام کادوس باستان و از همسایگان دیرین قوم گیل می‌باشد، از غرب به استان اردبیل، از شمال به آستارا و از جنوب به رضوانشهر و ماسال و از شرق به دریای خزر و انزلی محدود شده و شامل شهرهای پره سر، ماسال، رضوانشهر و عنبران می‌باشد.

تالش با داشتن آثار باستانی و تاریخی و همچنین جاذبه‌های طبیعی فراوان می‌تواند بستر مناسبی جهت رشد و توسعه صنعت گردشگری باشد. از جمله مناطق دیدنی تالش می‌توان به ییلاقهای آق اولرمریان، سوباتان، ارده و از نقاط زیارتی به بقعه شاد میلرزان (شاه میلرزان) واقع در روستای خطبه سرا، بقعه آقا سید احمد نال تربه از نوادگان موسی کاظم امام شیعیان واقع در روستای نال تربه، بقعه سلطان سید در مرکز شهر تالش و بقعه سیاه علم خاله سرا در روستای خاله سرا اشاره کرد.

قلعه لیسار معروف به دژ سلسال در روستای لیسار که از قلعه‌های مهم دوران اسماعیلیان بوده و همچنین کاخ قشلاقی نصراله خان سردار امجد واقع در داخل شهر تالش که قدمت تاریخی آن مربوط به دوره قاجاریه می‌باشد و کاخ ییلاقی نصراله خان سردار امجد که در روستای مریان آق اولر قرار دارد، از جلوه‌های مهم تاریخی شهر تالش می‌باشند.

پارک جنگلی گیسوم تالش با مساحتی حدود ۸۰ هکتار، سواحل دریای گیسوم و جاده جنگلی منتهی به آن دارای منظره‌ای بسیار بدیهی می‌باشد که هر ساله مسافران بسیاری را پذیرا می‌باشد.

از محصولات تولید شده در تالش می‌توان به برنج، توتون و مرکبات اشاره کرد. این تنوع و فراوانی محصولات سبب شده که تالش بازارهای هفتگی پررونقی داشته باشد. از آن جمله می‌توان به یکشنبه بازار چوبر که اختصاص به معاملات دام دارد، پنجشنبه بازار شاندرمن که در آن انواع نهالها، دست ساخته‌های پشمی و نخی و فراورده‌های محلی مواد غذایی عرضه می‌شود همچنین می‌توان به پنجشنبه بازار هشتپر اشاره کرد که در آن اغلب زنان و مردان با لباسهای محلی حاضر شده و محصولات منطقه‌ای خود شامل برنج، انواع سبزیها و میوه‌های درختی را به فروش می‌رسانند.

تالش از سه جهت به کوههای تالش که ادامه رشته کوههای البرز هستند و از طرف دیگر به دریای زیبای خزر منتهی می‌شود. کشف آثار تمدن ۴۵۰۰ ساله در ییلاق آق اولر تالش جلوه‌های بیشتری به این منطقه خوش آب و هوا داده‌است. شهرستان تالش یکی از زیباترین شهرهای طبیعی جهان از نظر آب و هوا و پوشش گیاهی و حیوانات ساکن در جنگلهای آن شهرت جهانی دارد.همه ساله جهانگردان زیادی با انگیزه استفاده از فضاها و نمادهای طبیعی تالش به این شهر سفر می‌کنند. مردم تالش به زبان تالشی تکلم می‌نمایند. بخش اعظمی از تالش طی عهدنامه‌های گلستان و ترکمانچای از آن جدا شده و به روسیه ملحق شدند. امروز تقریباً بالای ۹۷٪ مردم تالش باسواد هستند و لازم به ذکر است که اولین کتابخانه ایران نیز در این منطقه بنا شده‌است.

متاسفانه به دلیل وجود ترکیب عقیدتی متفاوت در این شهر که نیمی از جمعیت آن اهل تسنن هستند نگاه مسئولین حکومتی به این شهر از ابتدای انقلاب جهت دار و به دور از عدالت بوده‌است.تا جایی که کمتر پروژه و فعالیت اقتصادی در این شهر ایجاد و بهره برداری شده‌است.شالیزارهای تالش با چشم انداز زیبا - کاخ سبز سردار امجد در هشتپر تالش- کاخ میر احمد خان تالشخان اف در لنکران (مرکز تالشخانات در قرن ۱۸وجدا شده از ایران)-و جاده گیسوم تالش که همه ساله پذیرای ملیونها ایرانی و جهانگرد می‌باشد دیده می‌شود. جاده‌های تالش در ایران از بالاترین درصد تصادفات (طبق آمار منتشره از راهنمایی و رانندگی ایران) برخوردار است.

تالش سرزمین اهورایی:

امروز چون در این سرزمین اهورایی پای می‌نهیم، آن را به سان همه نواحی ایران بی نشان و بی رمق می‌بینیم که به شکلی حسرت بار بر گذشته پرشکوه خود غبطه می‌خورند ولی به محض آنکه از دیوارهای شهر پای بیرون می‌نهیم و به دشت و چمنزارهای آن روی می‌آوریم، جلال و جبروت و شوکت دیروز آن فرایادمان می‌آید.

شهرستان تالش با مساحتی حدود ۲۳۷۳ کیلومتر مربع که در شمال غرب گیلان قرار دارد، یک چهارم خاک استان را تشکیل می‌دهد. این شهرستان که نام خود را از قوم تالش گرفته و به استناد منابع و شواهد بسیار، بازمانده اقوام کادوس باستان و از همسایگان دیرین قوم گیل می‌باشد، از غرب به استان اردبیل، از شمال به آستارا و از جنوب به رضوانشهر و ماسال و از شرق به دریا و انزلی محدود شده و شامل شهرهای پره سر، ماسال، رضوانشهر و هشتپر می‌باشد.

تالش با داشتن آثار باستانی و تاریخی و همچنین جاذبه‌های طبیعی فراوان می‌تواند بستر مناسبی جهت رشد و توسعه صنعت گردشگری باشد. از جمله مناطق دیدنی تالش می‌توان به ییلاقهای آق اولرمریان، سوباتان، ارده و از نقاط زیارتی به بقعه شاد میلرزان (شاه میلرزان) واقع در روستای خطبه سرا، بقعه آقا سید احمد نال تربه از نوادگان موسی کاظم امام شیعیان واقع در روستای نال تربه، بقعه سلطان سید در مرکز شهر تالش و بقعه سیاه علم خاله سرا در روستای خاله سرا و همچنین بنای ایسپی مسکت/مزگت (مسجد سفید) واقع در دیناچال اشاره کرد. گفته می‌شود که این مسجد به دست محمدبن عمر ساخته شده که در صورت صحت، قدمت این بنا به بیش از ۱۰۰۰ سال می‌رسد.

قلعه لیسار معروف به دژ سلسال در روستای لیسار که از قلعه‌های مهم دوران اسماعیلیان بوده و همچنین کاخ قشلاقی نصراله خان سردار امجد واقع در داخل شهر تالش که قدمت تاریخی آن مربوط به دوره قاجاریه می‌باشد و کاخ ییلاقی نصراله خان سردار امجد که در روستای مریان آق اولر قرار دارد، از جلوه‌های مهم تاریخی شهر تالش می‌باشند.

پارک جنگلی گیسوم تالش با مساحتی حدود ۸۰ هکتار، سواحل دریای گیسوم و جاده جنگلی منتهی به آن دارای منظره‌ای بسیار بدیهی می‌باشد که هر ساله مسافران بسیاری را پذیرا می‌باشد.

از محصولات تولید شده در تالش می‌توان به برنج، توتون و مرکبات اشاره کرد. این تنوع و فراوانی محصولات سبب شده که تالش بازارهای هفتگی پررونقی داشته باشد. از آن جمله می‌توان به یکشنبه بازار چوبر که اختصاص به معاملات دام دارد، پنجشنبه بازار شاندرمن که در آن انواع نهالها، دست ساخته‌های پشمی و نخی و فراورده‌های محلی مواد غذایی عرضه می‌شود همچنین می‌توان به پنجشنبه بازار هشتپر اشاره کرد که در آن اغلب زنان و مردان با لباسهای محلی حاضر شده و محصولات منطقه‌ای خود شامل برنج، انواع سبزیها و میوه‌های درختی را به فروش می‌رسانند واما ...

تاریخچه جمهوری خود مختار تالش مغان از زمان تحمیل عهدنامه ننگین ترکمن‌چای و تجزیه ولایات قفقاز از پیکر ایـران و دو شقه‌شدن سرزمین تالش، تالشان تنها قومی بوداند که به هوای وصل به موطن اصلی و مام میهن ازلی خود ایـران، بارها به اشکال مختلف و گاه بـا خیزش و قیام عمومی صدای اعتراض خود را نسبت به مفاد عهدنامه مذکور به گوش عالم رسانده‌اند.

چنان که همه می‌دانیم و اغلب بـا جزییات موضوع نیز به طریق مختلف آشنایی پیدا کرده‌ایم، در سال ۱۹۹۳ نیز در منطقه تالش‌نشین آن سوی آستارا چای، وقایعی رخ داد که معنی و مفهومش را در سه عبارت زیر می‌توان خلاصه کرد:

نیل به آزادی‌های دمکراتیک در شرایط پس از فروپاشی شوروی

مقابله بـا اندیشه‌های پان ترکیستی

و حفظ هویت و اصالت ایرانی

وقایع مذکور که بـا نام تشکیل جمهوری خود مختار تالش مغان شناخته شده‌است، صرف‌نظر از ماهیت، هدف و مباحث نفی و یا تایید، به عنوان فصلی از تـاریخ مردم تالش ثبت گردیده‌است و از آن‌جایی که مردم مذکور بـا وجود ۱۵۰ سال جدایی، هرگز ایرانی بودن خود را فراموش نکرده، می‌توان گفت حادثه تالش مغان، مرتبط بـه تـاریخ معاصر گیلان و ایـران است و باید مورد مداقه‌نظر قرار گیرد و روایت درستی از آن ثبت و برای آیندگان به یادگار گذاشته شود. مقاله ذیل نگاهی است از درون به چگونگی آغاز و پایان جمهوری تالش مغان، که نویسنده آن الهام محمداوف یکی از فعالان عرصه آن حادثه، عضو حزب برابری، اقوام جمهوری آذربایجان است. ایشان از سال ۱۹۹۳ به عنوان تبعید سیاسی در آلمان به سر می‌برد و مقاله خود را در نشریه «تالش» که در لنینگراد منتشر می‌شود، به چاپ رسانده‌است.

در اوایل ماه ژوئن سال ۱۹۹۳ در شهر گنجه بـا رهبری «صورت حسین‌اوف» حوادثی رخ داد. اولین کسانی که در کشور از «صورت حسین‌اوف» جانبداری کردند و به دفاع از او برخاستند. گروهی از نیروهای میهن‌پرست لنکرانی بودند که راس آن‌ها سرهنگ بازنشسته «علی‌اکرم همت‌اوف» قرار داشت.

در بدو امر آن‌ها خواستند که در میدان مرکزی شهر لنکران تجمعی ]میتینگی[ به پشتیبانی از حوادث گنجه برپا کنند، اما حکومت محلی که نمایندگان جبهه خلق بودند و مـردم از آن‌ها نفرت داشتند، مانع برگزاری میتینگ شدند. «علی‌اکرم همت اوف» بـا طرفداران خود موقتا شهر را ترک نمود در همان حال واحد نظامی "۱۷" که در شهر لنکران مستقر بود، از همت اوف دفاع کرد و شورای اوفسران او را به عنوان فرمانده گردان خود انتخاب نمود.

در ۱۵ ژوئن ۱۹۹۳، شورای شهر لنکران در جلسه‌ فوق‌العاده خود نسبت به شهردار سلب اعتماد کرده و اختیارات وی را به «علی‌اکرم همت‌اوف» واگذار کردند به همین شکل مخالفت مردمی و نظامی در شهر لنکران علیه حکومت شکل گرفت.

در ۲۱ ژوئن ۱۹۹۳، رهبری واحد نظامی "۱۷" اطلاعیه‌ای خطاب به مـردم صادر کرد، در این بیانیه آمده بود: «در اوضاع بحرانی که در نتیجه فقدان حکومت و هرج و مرج در کشور به وجود آمده‌است واحد نظامی (۱۷) در مقابل مـردم احساس مسئولیت خود را درک کرده و تأمین امنیت مـردم مناطق آستارا، لنکران، لریک، یاردیلمی، ماسالی، جلیل‌آباد و بیله‌سوار را بر عهده خود گرفته و در این منطقه جمهوری خود مختار تالش مغان را اعلام می‌کند.» در تـاریخ ۴ ژوئیه سال ۱۹۹۳ در شهر لنکران نشستی بـا شرکت نمایندگان پارلمانی، وزرا و دیگر مقامات عالی رتبه و روشنفکران سرشناس که همگی از اهالی تالش مغان بودند برگزار شد.

در این نشست مسائل مربوط به اعلام جمهوری تالش مغان و اوضاعی که در منطقه به وجود آمده بود مورد مذاکره و بررسی قرار گرفت و بعد در شرایط رضایت بخشی راه‌های پیشبرد امور مربوط به تأسیس جمهوری خود مختار تالش مغان و برقراری نظم و امنیت مشخص شد و در آن نشست بـا در نظر گرفتن وخامت اوضاع سیاسی و اجتماعی تصمیم گرفته شد که در اسرع وقت مجلس خلق جمهوری تالش مغان تشکیل شود.

در ۱۷ اوت، بـا توجه به موانع قابل تصور و غیر قابل تصور، انتخابات خلق جمهوری خود مختاری تالش مغان برگزار شد و از هفت منطقه مذکور ۲۱۶ نماینده از ۲۵۰ نماینده انتخاب شده و در مجلس حضور یاوفتند. در نخستین جلسه به اتفاق آرا ایجاد جمهوری خود مختار تالش مغان در قالب جمهوری آذربایجان را تصویب کردند. و در جلسه بعدی لایحهٔ تدوین قانون اساسی آن جمهوری تصویب شد و «علی‌اکرم همت‌اوف» به عنوان رئیس جمهور موقت جمهوری خود مختار تالش مغان و «فخرالدین عباس اوف» به عنوان رئیس مجلس خلق انتخاب گردیدند. هم‌چنین ترتیب کار مجلس خلق مشخص شد و کمیسیونی مامور تهیه و تدوین قانون اساسی گردید و رنگ و آرم پرچم جمهوری خود مختار تالش مغان نیز مورد تصویب قرار گرفت و در مدت کوتاهی برای تثبیت اوضاع اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و تأمین مواد اولیه غذایی مـردم، اقدامات فوری انجام گرفت و برای اولین بار در تـاریخ جمهوری آذربایجان درباره چگونگی انتخاب والی و معاون والی ولایات، اساسنامه‌ای تصویب شد. مجلس خلق روز انتخابات ریاست جمهوری را مشخص کرد. اما تهاجمات حکومت مرکزی، بعضی اشتباهات رهبری جمهوری خود مختار تالش مغان، نبود تجربه سیاسی درحد لازم، عدم درک برخی از مـردم از مساله جمهوری خود مختار و ترس مـردم از شخصیت «حیدر علی‌اوف» بر روند امور و اجرای تدابیر اتخاذ شده مجلس خلق تأثیر منفی می‌گذاشت. تـا این که در تـاریخ ۲۳ اوت سال ۱۹۹۳ بر اثر تهاجم گسترده نیروهای دولتی و خودداری علی‌اکرم همت اوف از درگیری مسلحانه و خونریزی، جمهوری خود مختار تالش مغان ساقط شد و همه رهبران آن رئیس جمهور، وزیر دفاع و غیره و ... بیش‌تر از ۲۰ نفر زندانی شدند و شمار زیادی نیز متواری گردیدند.

طبق مصوبه مجلس ملی جمهوری آذربایجان، دادگاه عالی کشور، فعالیت حزب برابری ملل آذربایجان که قبلا حزب خلق جمهوری تالش نامیده می‌شد و رهبر ایدئولوژی جمهوری خود مختار تالش مغان و نیروی محرکه آن بود و کارمند علمی فرهنگستان علوم آذربایجان «هلال محمداوف» آن را رهبری می‌کرد، متوقف شد. اعضای این حزب تحت تعقیب قرار گرفته و برای رهبر آن حکم پیگرد صادر شد.

بـا همه این احوال به علت سانسور شدید رسانه‌های جمهوری آذربایجان و محروم بودن جمهوری تالش مغان از امکانات تبلیغاتی برای مـردم جهان و حتی بسیاری از مـردم جمهوری آذربایجان، چگونگی وقایع مذکور ناشناخته ماند. به راستی در تابستان سال ۱۹۹۳ در سرزمین تالش چه اتفاقی رخ داد؟ علل اعلام جمهوری خود مختار تالش مغان چه بود و چرا ساقط شد؟

مبارزه سیاسی حزب برابری ملل آذربایجان برای ایجاد خود مختاری تالش «حزب برابری ملل آذربایجان» که قبلا «حزب خلق تالش» بود، در اواخر سال ۱۹۸۹ به نام حزب رستاخیز تالش بنیان‌گذاری شده بود. هدف اصلی آن حزب دفاع از حقوق قومی تالش‌ها در سطح دولت بود که در آینده می‌بایست برای ایجاد خودمختاری در اراضی هفت شهرستان جنوب جمهوری آذربایجان مبارزه می‌کرد. برانگیزندگان و رهبران ایدئولوژی این حزب، دانشجویانی بودند که در دانشگاه‌های پایتخت تحصیل می‌کردند و نیز نمایندگان وطن‌پرست و روشنفکر رهبرشان هم «هلال‌ محمداوف» بود.

«هلال محمداوف» در سال ۱۹۵۹ میلادی در روستای تنگه رود منطقه آستارای جمهوری آذربایجان در خانواده‌ای روشنفکری متولد و بعد از اتمام تحصیلات دبیرستانی وارد دانشگاه دولتی باکو شد و به عنوان دانشجوی ممتاز رشته ریاضی تحصیلات خود را به اتمام رسانده و بعد در فرهنگستان علوم جمهوری آذربایجان مشغول به کار گردید. او زمانی که در فرهنگستان علوم اتحاد جماهیر سوسیالیستی شوروی مشغول گذراندن دوره کارآموزی علمی خود بود، فعالیت سیاس خود را شروع کرد؛ ۵ شماره از روزنامه «تولیشی» (تالشی) یک شماره از روزنامه «تولشستون» (تالشستان)، چند بروشور و کتاب درباره زندگی و فعالیت «ذوالفقار احمدزاده» که در اوایل قرن بیستم رهبر نهضت قوم تالش بوده‌است، منتشر کرد. در زمان اعلام جمهوری خود مختار تالش مغان، «جبهه خلق»، حزب حاکم آذربایجان بود. آن حزب به پان‌ترکیست‌ها منسوب و از طرف «حیدرعلی‌اوف» ایجاد شده بود، تـا راه رسیدن او به حکومت را هموار کند. روند بعدی حوادث این واقعیت را به خوبی به اثبات رساند.

«هلال محمداوف» همراه بـا طرفداران خود همیشه ضد رهبری پان ترکیست این تشکیلات، یعنی «ابوالفضل الچی‌بک» مبارزه می‌کرد، او از سیاست جبهه خلق آذربایجان مبنی بر نقض آشکار حقوق اقوام غیر ترک ]زبان[ در جمهوری آذربایجان انتقاد می‌نمود، به همین سبب او بارها از طرف ارگان‌های دولتی مخصوصا از طرف وزارت امنیت ملی و از طرف رسانه‌های گروهی پان‌ترکیست تحت فشار روانی و سیاسی قرار داشت و مورد تهدید و انتقاد قرار گرفته بود لیکن او علی‌رغم همه فشارها، تهدیدات و بهتان‌ها در راه حفظ و اعاده حقوق دمکراتیک همه ]مردم جمهوری[ آذربایجان فعالیت می‌کرد.

بعد از شکست جمهوری خود مختار تالش مغان او مجبور شد که آذربایجان را به مقصد روسیه ترک کند و در حال حاضر در روسیه زندگی می‌کند.

برنامه و اهداوف سیاسی حزب برابری ملل آذربایجان ]کاربرد[ نام قوم یک و نیم میلیون نفری تالش‌ها در سال ۱۹۳۸ میلادی رسما ممنوع اعلام شده و تـا حال اسم آنان اعاده نشده‌است. (یعنی در اسناد رسمی اجازه نمی‌دهند که قوم تالش در آن ذکر شود).

در روند سرشماری عمومی نفوس در سال ۱۹۸۹ میلادی، برگه‌های صدهاهزار نفر مردمی که قومیت خود را تالش نوشته بودند، در عرض دو روز تعویض گردید و در قسمت مربوطه، ملیت آذربایجانی نوشته شد، فقط بعد از اعتراضات مـردم به طور نمادین تعداد تالش‌ها در جمهوری آذربایجان، بیست و یک هزار نفر ذکر شده‌است (در حالی که فقط در بعضی از روستاهای تالش، بیش‌تر از این تعداد تالش زندگی می‌کند).

ارگان‌های دولتی ]جمهوری[ آذربایجان بـا بهانه‌های مختلف اعضای حزب برابری خلق‌های آذربایجان را تحت تقیب قرار داده و سعی کرده‌اند که به هروجهی کلمه «تالش» از نظام‌نامه و برنامه این حزب برداشته شود.

رهبری حزب برابری ملل آذربایجان هیچ‌وقت پنهان نمی‌کرد که هدف این حزب ایجاد خودمختاری تالش در ترکیب جمهوری آذربایجان است. تصادفی نیست که در نظام‌نامه حزب مذکور که در ۱۲ مارس سال ۱۹۹۳ وزارت دادگستری جمهوری آذربایجان نیز آن را رسما تصدیق کرده‌است، آمده که این حزب فعالیت خود را بر مبنای موازین حقوق بین‌الملل و بر اساس معیارهای دمکراتیک حق تعیین سرنوشت ملت‌ها و بر طبق قانون اساسی جمهوری آذربایجان ادامه می‌دهد.

لکن بـا توجه به این موارد، این حزب هیچ‌وقت سعی نکرده‌است که روند حوادث را به صورت مصنوعی سرعت دهد بلکه کوشیده‌است که برای فراهم شدن شرایط مناسب سیاسی، اقتصادی و روانی برای تحقق تشکیل خود مختاری از مشی مبارزه دمکراتیک عدول نکند، از این رو اعلام جمهوری تالش مغان در تابستان سال ۱۹۹۳ چندان غیر منتظره نبود.

www.gilanziba.blogfa.com

تالش ( طوالش)

شهرستان تالش (طوالش) با مرکزیت شهر تالش (هشتپر) بزرگ‌ترین شهرستان استان گیلان از لحاظ وسعت بوده که از سمت شمال به آستارا ، از شرق به دریاچهٔ خزر ، از غرب به استان اردبیل و از جنوب به رضوانشهر و ماسال محدود می‌شود.نام آن، « تول - ش (تولش)» بوده است كه «تول» به معني گِل و «ش» پسوند مكان مي باشد و تولش به معناي گِل خيز است. اين كلمه در طي زمان به تالش تبديل گرديده است. اين شهرستان، داراي يك قسمت كوهستاني است كه همان كوههاي مرتفع تالش مي باشد و در جهت شمالي ـ جنوبي كشيده شده است و يك قسمت آن، جلگه اي است كه به صورت نوار باريكي بين ناحيه كوهستاني و درياي خزر قرار دارد. مركز این شهرستان در گذشته، شهر شفارود و سپس كرگانرود بوده است اما در طي جنگ دوم جهاني، متفقين به منظور رساندن قواي كمكي و تجهيزات نظامي به شوروي، با كمك اين دولت، جاده اي از طريق انزلي ـ  تالش ـ آستارا  ايجاد نمودند و در نتيجه شهر كرگانرود مركز تالش از اين جاده به دور مانده و منزوي گرديد. مردم شهر به كنار جاده جديد كوچ نموده و شهري را بنا نمودند و چون در مكان احداث شهر، كاخي با هشت در بزرگ در طرفين وجود داشت و به زبان تالشي، (در) را (بر) مي گويند شهر جديد را هشتبر نام نهادند كه به مرور زمان به «هشتپر» تغيير نام پيدا كرد . كم كم اين نام هم عوض شده و آن را تالش ناميدند . از لحاظ تاریخی این منطقه که جدای از تقسیمات سیاسی کنونی سرزمینهای پهناوری را از جنوب کشور آذربایجان تا درهٔ سفید رود را در بر می‌گیرد جایگاه اقوامی بوده که در متون یونانی کادوس و در کتیبه‌های فارسی باستان ستگوشیه از ان نام برده شده است.تالش نام یکی از تیره‌های آریایی است که سکونت گاه اصلی آن‌ها در البرز باختری از جنوب خاوری جمهوری آذربایجان آغاز شده و تا شمال باختری استان گیلان و همه استان اردبیل ادامه دارد. در استان گیلان زبان خود را حفظ کرده‌اند و بر پایه قانون اساسی جمهوری اسلامی حق آموزش به این زبان را دارند. در استان اردبیل به مرور زمان زبانشان به ترکی تغییر یافته‌است. در جمهوری آذربایجان در پی سیاست‌های پان ترکسیم آن جمهوری که در قانون اساسیشان نیز نمود یافته‌است هر گونه گویش و و نگارش غیر ترکی ممنوع است.زبان مردم این شهر همانطور که از نامش پیداست تالشی می باشد.جالب است بدانيد در بخش‌هايي از استان خراسان هم به زيان تالشی صحبت مي كنند. تالش با داشتن آثار باستانی و تاریخی و همچنین جاذبه‌های طبیعی فراوان می‌تواند بستر مناسبی جهت رشد و توسعه صنعت گردشگری میباشد. از جمله مناطق دیدنی تالش می‌توان به ییلاقهای آق اولر،مريان، سوباتان، ارده و از نقاط زیارتی به بقعه شاه میلرزان واقع در روستای خطبه سرا، بقعه آقا سید احمد نال تربه از نوادگان امام موسی کاظم امام شیعیان واقع در روستای نال تربه، بقعه سلطان سید در مرکز شهر تالش و بقعه سیاه علم خاله سرا در روستای خاله سرا اشاره کرد.قلعه لیسار معروف به دژسلسال در روستای لیسار که از قلعه‌های مهم دوران اسماعیلیان بوده و همچنین کاخ قشلاقی نصراله خان سردار امجد واقع در داخل شهر تالش که قدمت تاریخی آن مربوط به دوره قاجاریه می‌باشد و کاخ ییلاقی نصراله خان سردار امجد که در روستای مریان آق اولر قرار دارد، از جلوه‌های مهم تاریخی شهر تالش می‌باشند.پارک جنگلی گیسوم تالش با مساحتی حدود ۸۰ هکتار، سواحل دریای گیسوم و جاده جنگلی منتهی به آن دارای منظره‌ای بسیار بدیهی می‌باشد که هر ساله مسافران بسیاری را پذیرا می‌باشد.اقتصاد شهرستان تالش متكي بر كشاورزي و دامداري مي باشد و از محصولات مهم كشاورزي آن مي توان برنج، گندم، جو، توتون و حبوبات را نام برد. به علت وجود نواحي كوهستاني در اين منطقه، دامداري رونق دارد. در شهرستان تالش در كنار جنگلهاي انبوه ، كارخانه مهم چوب بري اسالم قرار دارد كه محصولات آن، به صورت تراورس، الوار و تخته، آماده و عرضه مي گردد و از سرشاخه هاي درختان افتاده در جنگل به صورت هيزم و بمنظور تهيه ذغال استفاده مي شود. در مسير جاده آستارا ـ انزلي در شهرستان تالش از بركت همين كارخانه شمار زيادي كارگاه خراطي، مبل سازي، تختخواب سازي، ميز و صندلي و درب و پنجره سازي و غيره فعاليت دارند. از صنايع دستي تالشيان مي توان جاجيم بافي، گليم بافي، جوراب بافي و تهيه يك نوع شال از پشم گوسفند را نام برد.تالش از سه جهت به کوههای تالش که ادامه رشته کوههای البرز هستند و از طرف دیگر به دریای زیبای خزر منتهی می‌شود. کشف آثار تمدن ۴۵۰۰ ساله در ییلاق آق اولر تالش جلوه‌های بیشتری به این منطقه خوش آب و هوا داده‌است. شهرستان تالش یکی از زیباترین شهرهای طبیعی جهان از نظر آب و هوا و پوشش گیاهی و حیوانات ساکن در جنگلهای آن شهرت جهانی دارد.همه ساله جهانگردان زیادی با انگیزه استفاده از فضاها و نمادهای طبیعی تالش به این شهر سفر می‌کنند. از لحاظ مذهبی و وجود ترکیب عقیدتی متفاوت در این شهر ، نیمی از جمعیت آن اهل تسنن هستند. شالیزارهای تالش با چشم انداز زیبا - کاخ سبز سردار امجد در هشتپر تالش- کاخ میر احمد خان تالشخان اف در لنکران (مرکز تالشخانات در قرن ۱۸و جدا شده از ایران) و جاده گیسوم تالش که همه ساله پذیرای میلیونها ایرانی و جهانگرد می‌باشد دیده می‌شود.

http://seyghalan.blogfa.com

تالش

نخستین كسی كه در منطقه شمال ایران به تحقیقات باستان شناسی پرداخت "ژاك دمرگان" فرانسوی است. وی كه مدت ها در نواحی ساحلی جنوب دریای مازندران تحقیق می كرد، حاصل مطالعات خویش را در مورد تالش تحت عنوان تحقیقات باستان شناسی هیأت علمی فرانسه به چاپ رساند. حفریات وی به همراه برادرش هانری در حوالی سال های 1899 و 1902 ق در مناطق تالش و نقاط همجوار آن در خاك آذربایجان انجام شد.

كاوش های اینان در مناطق شرق آذربایجان و اطراف شهر نمین و ناحیه تالش در گورستان های پیش از تاریخ نواحی حسن زمینی ، شیر شیر ، دوخالیان ، آق اولر ، قیلاخانه ، لرداغی ، وجالیك ، تاش كپرو، خواجه دودكپرو و گورستان های باستانی ناحیه نمین انجام شد.

در نتیجه این عملیات و كاوش ها مشخص شد كه قبور گورستان های این مناطق به صورت دخمه یا "تومولوس" است كه در فارسی به آن "گوركان" می گویند . قسمت عمده ای از این گورستان ها مورد تجاوز عتیقه جویان قرار گرفته بود و از قبور دست نخورده ، اشیایی مانند ظروف سفالین به رنگ سیاه و قرمز و خاكستری بدون نقش و اشیای فلزی محدودی از جنس برنز و آهن به دست آمد. از آثار دیگر كشف شده ، وسایل زینتی و نیز زیورآلات طلایی و نقره ای مربوط به زنان بود.

با بررسی آثار به دست آمده می توان آنها را متعلق به عصر برنز جدید یا آهن قدیم دانست. این منطقه احتمالاً قلمرو اقوام "كادوسی" بود و نوع قبور آنها با آرامگاه سكاییان و سنت تدفین این قوم تشابه دارد.

در كاوش های باستان شناسی سال 1379 در محوطه مریان ، آق اولر ، توجه هیأت اعزامی روی گورستان شماره دو معطوف شد.

طی این كاوش ها بخشی از گورهای چهار چینه ی گورستان كه با تراكم فوق العاده ای در كنار هم قرار داشتند ، به دست آمد. با كشف تعدادی گور حاوی اسكلت انسانی و آثار سفالی و مفرغی همچون ظرف ، سلاح ، اشیای تزیینی و ... متعلق به دوره هزاره یكم پیش از میلاد مسیح ، كار مطالعات انسان شناسی و آسیب شناسی و باستان شناسی بر روی این آثار آغاز شد.

در یكی از گورهای كاوش شده ، پیكر یك زن به دست آمده كه در دست آن ، یك زره جنگی قرار داشت. محمدرضا خلعتبری ، سرپرست هیأت كاوش ، معتقد است كه دلیل برجای ماندن اسكلت ها پس از سالیان دراز دراین گورستان ، قلیایی بودن خاك این منطقه است. در تمامی گورهای كاوش شده ؛ در كنار پیكر افراد مدفون ، اشیایی همچون ظروف سفالی و مفرغی ، ابزار و ادوات جنگی ، وسایل تزیینی و آیینی ( همچون گردنبند ، دست بند و .... ) به دست آمده است ، كه این امر نشان دهنده رواج نظریه اعتقاد به زندگی پس از مرگ در میان این مردمان در حدود سه هزار سال پیش از این است

شهرستان سیاهكل

سیاهكل، شهرستان سرسبزی است خفته در پای قله سركش درفـك، كه جنگلـی انبوه همچون نگین انگشتری، آن را دربرگرفته است. این منطقه با تاریخ پْرفراز و نشیبش، با تحولات فراوانی روبه‌رو گردیده و هم‌اینك در جوار منطقـه‌ای به نـام ”برفجان“ رشد و گسترش یافته است. شهرستان سیاهكل در ناحیه شرقی استـان گیلان واقع شده و از شمال و شـمال‌شرقی به لاهیـجان، از شـرق به لنـگرود، از جنوب‌شرقی به املش و رودسر، از جنوب به مازندران، از جنوب‌غربی به رودبار و از غرب به رشت محدود می‌شود. همچنین قسمتی از رشته‌كوه البرز، ناحیه بزرگی از جنوب این منطقه را شامل می‌گردد. مهم‌ترین رودخانه‌های جاری در آن، ”شیمرود“ و ”خرارود“ است. این منطقه دارای دو ناحیه عمده جغرافیایی جلگه‌ای و كوهستانی است. آب و هوای ناحیه جلگه‌ای، مرطوب؛ و كوهستانی، نیمه‌مرطوب است. میزان بارندگی در شهرستان سیاهكل، حدود 1400-1000 میلی‌متر می‌باشد. دستبافت‌های پشمی و تولید سفال، از جمله صنایع دستی آنان است و مهم‌ترین محصولات این ناحیه عبارتند از: برنج، جو، توتون، چای، فندق، سیب‌زمینی، گردو و مواد لبني .
سیاهكل به جهت پیشینه پْر رمز و رازِ تاریخی‌اش، از آثار دیدنی و تاریخی بسیاری برخوردار می‌باشد. قومیت اهالی شهرستان سیاهكل، گیلك است و به زبان گیلكی با لهجه بیه‌پیش (شرق گیلان) و گویش دیلمی سخن می‌گویند. مذهب رایج این شهرستان، شیعه اثنی‌عشری است.
هم‌اینك شهرستان سیاهكل با وسعت 6/1048 كیلومترمربع، جمعیت 55752 نفر و 31 درصد شهرنشین، دارای 2 شهر سیاهكل و دیلمان، 2 بخش مركزی و دیلمان، 5 دهستان پیركوه، دیلمان، توتكی، خرارود و مالفجان و 251 پارچه آبادی می‌باشد. شهر سیاهكل نیز بالغ بر 17 هزارنفر جمعیت دارد. در سال 1309، شهرداری؛ در سال 1311، بخشداری و در اواخر سال 1376، فرمانداری در این شهرستان دائر گردیده است.

جاذبه‌های طبیعی و تاریخی ـ مذهبی سیاهكل عبارتند از:
مجتمع فرهنگی ـ تفریحی استخر سیاهكل، استخر سید وارستان، آبشار لونك، قلعه دزدك، قلعه دیماسرا، حمِام شاه عباسی دیلمان (متعلّق به دوره قاجاریه)، بقعه آقا سیدمحمِد و آقا سیدسلطان (محور سیاهكل ـ دیلمان)، مكانی در روستای كلامسر معروف به وجود دستخط امام زین‌العابدین(ع)، قلعه گرماور، بقعه آقا سیدمحمود و آقا سیدمحمِد (روستای لشكریان)، قله درفك در دیلمان با غارهای یخی و آهكی، تی‌تی كاروانسرا (متعلّق به دوره صفویه در روستای بالارود)، كاروانسرای سرداب (محور سیاهكل ـ دیلمان)، قلعه كوتی (روستای كلدمسرا)، بقعه آقا سیداسماعیل و آقا سیدابراهیم (روستای سیاهكل‌محلّه)، بقعه پیله همشیرخانم و كوچه همشیرخانم (روستای سیاهكل‌محلّه)، بقعه ابونصاربن موسی‌بن جعفر(ع) (روستای پایین‌محلّه مالفجان)، بقعه آقا سیدمصطفی (روستای سیكاش)، بقعه آقا سیدابراهیم و آقا سیداسماعیل (محلّه برفجان شهر سیاهكل)، بقعه آقا سیدقاسم (روستای خورته چوشل)، سردخانه میربلوك (شهر دیلمان)، بازار هفتگی سیاهكل، منزل خانم عضدی، تونل سوچپر، بشكاته سنگ، بقعه شاه شهیدان، عروس‌تله، استخر اشكجان پلو، تالاب ازبرم، شیرقلعه فیروزكوه، پل مالده به پاشاكی، چنار داربن (نزدیك میكال)، آبشار باباولی، ماهی مشو، غار اسپهبدان (متعلّق به دوره انسان‌های اولیه)، كافر قلعه عین شیخ، گرد كول، چشمه‌های آب معدنی: لاریخانی، خاص‌خالی، گوتیه‌بون، كلاه‌فرنگی و ناظم‌الدیوان، چشم‌اندازهای: آغوزی، آبی‌نام، ماكلاش، زرده‌كندی و سیدسرا، مناطق ییلاقی: گاودیلان، اسپیلی، دیلمان و...
معرفی برخی ازآثارتاریخی سیاهکل

تي‌تي كاروانسرا: اين بنا بر مسير راه كارواني ديلمان به لاهيجان، بر سر دوراهي رودخانة باباكوه و ميثم‌رود احداث شده است. داراي حياط مركزي و ورودي هشتي‌مانند و دو ايوان در اطراف هشتي است. مصالح آن، سنگ رودخانه‌اي، آجر و ملات گچ و ساروج است. اين كاروانسرا را « تي‌تي خانم » از منسوبان خاندان صفوي ساخته است. تي‌تي كاروانسرا، متعلّق به دورة صفويه بوده و داراي شماره ثبت ملّي 1784 سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري كشور است.

حمام ديلمان: حمِام ديلمان در مجموعة بافت تاريخی شهر ديلمان قرار دارد. اين بنای تاريخی که « حمِام ميربلوک » خوانده می‌شود، پس از آن‌که به‌دست ميرزا علی‌اکبر بلوک مورد مرمِت و بهره‌برداری قرار گرفت، به اين نام شهرت يافت و قدمت آن بر اساس يافته‌های باستان‌شناختی، به عصر صفويه برمی‌گردد که در دوره‌های مختلف، ضمن اضافه‌نمودن الحاقات، مورد مرمِت و بازسازی قرار گرفته است.
حمِام ديلمان داراي ساختاري ساده است كه متناسب با شرايط سخت آب‌ و ‌هواييِ كوهستان طراحي و ساخته شده است. سه پلِه از سطح زمين به سمت پايين حمِام ‌امتداد دارد كه به رختكن يا سربينه منتهي مي‌شود و در گذشته، حوض كوچكي جهت شست‌وشوي پا جلوي درب ورودي آن قرار داشته است. صحن مركزي حمِام، هشت ضلعي است كه چهار ضلع بزرگ و چهار ضلع كوچك آن به‌صورت يك‌درميان قرار گرفته‌اند و در يكي از اضلاع بزرگ خزينه، آب گرم و در سه ضلع ديگر، سه سكو به چشم مي‌خورد. درهايي كه در هريك اضلاع كوچك تعبيه شده‌اند، به گرم‌خانه، ‌سردخانه، سربينه و تنويرخانه باز مي‌شود. شالودة اصلي بنا از سنگ و ديوارهاي آن از آجر و ملات ‌به‌كار رفته است و نورگيرهاي بالاي گنبدها از جنس مرمر شفاف است. عمليات حفاري باستان‌شناسي حمِام ديلمان طي سال جاری در دو مرحله اجرا گرديد كه از نتايج حاصل از آن، مي‌توان به آزادسازي محوطة حمِام و تخريب آن‌ها جهت ايجاد حفاري، مشخِص‌شدن وضعيت آتشدان يا تون حمِام با ضمائم، پيداشدن ورودي حمِام در قسمت شرقي و حوض كوچك تأمين‌كنندة آب خزينه و سردخانه در قسمت غربي و نيز ديوارهاي جنوبي حمِام اشاره كرد.دو عدد سكة فلوس و تعداد زيادي كاشي و سفال‌هاي به‌دست‌آمده از اين حفاري در تعيين قدمت حمِام و مشخِص‌كردن تزئينات آن نقش به‌سزايي داشتند. همچنين بررسي و مطالعة سيستم آب‌رساني و تقسيم آب در نقاط مختلف حمِام به واسطة كشف مسير تنبوشه‌هاي سفالي و مشخص‌كردن سيستم گرمايشي حمِام، از ديگر نتايج حاصل از اين كاوش است كه از نقطه‌نظر معماري سنتي ايران و منطقه قابل توجه و تأمِل است
پس از انجام عمليات حفاري باستان‌شناسي حمِام ديلمان و بيرون‌آوردن آن از دل خاك، از مرداد ماه سال جاري عمليات مرمِت آغاز شد و با پايان‌يافتن عمليات مرمِت و احياي حمِام ديلمان، تبديل اين بناي تاريخي به موزة مردم‌شناسي ديلمان از ديگر اهداف سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري استان گيلان است.
محوطه‌هاي تاريخي ديلمان: حدود سال 1965 تا 1971 ميلادي، هيأتي ژاپني در منطقة ديلمان به حفّاري پرداخت و در حسني‌ ‌محلّه، قلعه كوتي، نوروز محلّه، لسلوكان (رسول‌خان) و تپة خرم‌رود كاوش‌هايي انجام داد. در گزارش حفريات هيأت باستان‌شناسي ژاپني آمده است كه در ناحية ديلمان ميان كوه‌هاي البرز، آن‌جا كه رودخانة پْل رود جريان دارد، دهكده‌هاي كوچكي چون ديلمان، ديارجان و امام، جاي گرفته‌اند. اين ناحيه، حوزة آب‌گيري ميان كوهستان است. سيماي طبيعت آن، زيبا با موقعيت سوق‌الجيشي و نيز مهد حكومت سلسلة آل بويه بود. آثار به‌جاي‌ماندة دورة برنز و آهن در تمام اين ناحيه پراكنده است. در اين حفريات، آثار زيادي از جنس مفرغ، سفال، اشياي زينتي و ظروف شيشه‌اي كشف شد و نتايج اين كاوش‌ها در كتاب چهار جلدي « ديلمان »، به زبان انگليسي و ژاپني در سال‌هاي 1965 تا 1971 توسط دانشگاه توكيو منتشر گردید.
آبشار لونک: در جاده سياهکل به طرف ديلمان آبشار بسیارزیبایی به نام آبشارلونک واقع شده است این آبشار طبیعی و دارای طبيعت بکر و دیدنی است . در فصل بهارو پاییزآب فراوانی دارد و در تابستان کم آب می باشد این منطقه علاقه مندان خاص خود را دارد و زوجهای جوان در روز عروسی خود به کنار این آبشار آمده و عکسهای به یاد ماندنی می گیرند.

شهرستان رشت

شهر رشت مرکز استان گیلان در شمال ایران است. این شهر همچنین مرکز شهرستان رشت نیز است.

درباره نام رشت
بنا به گمانی تلفظ دقیق این نام رِشت بوده که آن نیز از بن ریسیدن گرفته شده‌است و دلیل این نام گذاری مطرح بودن این شهر در تولید رشته‌های ابریشمی دانسته شده.همچنین گفته می‌شود در ابتدا رشت به صورت روستایی بزرگ میان یک فضای جنگلی بوده و از آبادی‌های کهن ایران بشمار می‌رفته که نامش در کتاب حدودالعالم به سال ۳۷۲ هجری آمده‌است. در خصوص نام رشت هم نظرات متعددی وجود دارد. از جمله معروف به (بیه) یعنی مصب بین دو رود یا (دارالمرز) یعنی سرزمین پست و گود (جلگه) و یا به نظر علی‌اکبر دهخدا چون ساخت اصلی شهر در سال ۹۰۰ هجری بوده و کلمه رشت در حساب ابجد ۹۰۰ است این نام را انتخاب نمودند. قومیت مردم رشت گیلک و به زبان گیلکی با لهجه بیه پس تکلم می‌کنند. مذهب اکثریت مردم شیعه اثنی عشری است ولی تعدادی اقلیت مذهبی از سال‌های بسیار دور در کنار دیگر مردم رشت زندگی می‌کنند.از دیگر دلایل نامگذاری رشت کلمه «رش» به معنی باران بسیار ریز میباشد. زیراآب و هوا در این منطقه تقریباً ۸ ماه از سال بارانی می‌باشد که نوع باران رش بوده و تا ۴ روز در هفته نیز ممکن است ادامه پیدا کند. در این صورت رشت یعنی مکانی که در آنجا باران به صورت مداوم می‌بارد و این در واقع خصوصیت اصلی این شهر است که میتوان آن را شهر باران نامید.

آب و هوای رشت

آب و هوای رشت معتدل و مرطوب است که میزان رطوبت آن در طول سال متغیر می‌باشد.میزان متوسط بارندگی رشت در طول سال ۱۳۵۰ میلیمتر است که مقدار 957 میلی متر (برای سال 1971) و 1967.5 میلیمتر (برای سال 1972) هم مشاهده شده‌است.

-دمای هوا در زمستان از ۵ درجه زیر صفر پایین تر نمی‌رود و حداکثر آن در تابستان ۳۷ درجه‌است.البته حداقل ۱۹- درجه (۲ بهمن۱۳۴۳) و ۹- درجه (۱۰ بهمن ۱۳۷۹) و همچنین حداکثر ۴۰ درجه (۳۱ شهریور ۱۳۶۵) نیز در رشت مشاهده شده‌است.هوای رشت متاثر از سیستم‌های آب و هوایی قطبی و همچنین سیستم‌های حاصل از اقیانوس اطلس است.اکثر بارندگی‌ها در پاییز و زمستان اتفاق می‌افتند.بارندگی‌ها در فصول بهار و تابستان رگباری و محلی و در پاییز و زمستان متاثر از ریزش هوای سرد از عرضهای شمالی است.در فصل زمستان هوای بسیار سرد و خشک مناطق جنب قطبی همرا با هسته پر فشار با ریزش به عرضهای جنوبی تر و عبور از روی دریای خزر مرطوب شده و ضمن همراهی با جریانات ناپایدار سطوح میانی جو باعث بارندگی‌ها بسیار خوب و گاهی اوقات برفهای شدید در شهر رشت می‌شود.برفهای بیش از ۴ متر سالهای ۱۳۲۸ و ۱۳۵۰ و برف شدید ۵و۶و۷ بهمن ۱۳۷۹ و بارش برف سهمگین ۱۷ تا ۲۳ بهمن ۱۳۸۳ به این علت می‌باشد.

موقعیت مکانی رشت
شهرستان رشت مرکز استان گیلان با مساحتی در حدود ۱۶۰۰ کیلومتر مربع در ۴۹ درجه و ۳۶ دقیقه طول شرقی و ۳۷ درجه ۱۶ دقیقه عرض شمالی واقع شده‌است و از شمال به بندر انزلی، از جنوب به رودبار و از شرق به آستانه اشرفیه و از غرب به فومن و صومعه سرا محدود می‌باشد. به روایت کتب تاریخی سابقه شهر رشت مربوط به پیش از اسلام و در دوره سامانیان می‌رسد.

اماکن دیدنی رشت

بقعه خواهر امام

آرامگاه سلیمان داراب (آرامگاه میرزا کوچک جنگلی): دلاور نهضت جنگل

مجموعه شهرداری رشت

موزه سردارجنگل - خانه میرزا کوچک خان جنگلی (واقع در محله استادسرا)

موزه رشت (تاسیس ۱۳۴۹ - واقع در خیابان بیستون)

خانه ابریشمچی (واقع در میدان صیقلان)

خانه حاج میرزا خلیل رفیع (واقع در خیابان استاد مطهری که محل شورای اسلامی شهر رشت می‌باشد)

آرامگاه شهیدان (واقع در جوار بیمارستان پورسینا که آرامگاه چهار تن از شهدای جنبش مشروطیت گیلان است)

پارک شهر رشت معروف به باغ محتشم (شامل پارک اصلی که سابقه آن به دوره ناصری می‌رسد و عمارت کلاه فرنگی و شهربازی)

بازار سنتی رشت (شامل میدان بزرگ و میدان کوچک و چهارسوق‌ها و کاروانسراها است)

بوستان ملت (واقع در چهارراه گلسار، ابتدای جاده انزلی)

موزه رشت (واقع در خیابان بیستون)

سبزه میدان (شامل کتابخانه عمومی و تندیس‌هایی از مشاهیر گیلان)

بقعه دانای علی (واقع در خیابان بیستون)

بقعه بی بی و زینب (واقع در خیابان عطاآفرین کوچه بی بی زینب)

پارک دانشجو (واقع در میدان یخ سازی)

موزه میراث روستایی گیلان (واقع در جاده رشت - تهران، پارک جنگلی سراوان)

کتابخانه ملی رشت (با قدمتی بالغ بر ۸۰ سال، واقع در خیابان اعلم الهدی

شهرستان رضوانشهر

شهرستان رضوانشهر در شمال غربي گيلان, بين سواحل درياي خزر و رشته کوه هاي سرسبز تالش قرار دارد و از دو بخش جلگه اي و کوهستاني تشکيل شده است. اين شهرستان از شمال به درياي خزر و شهرستان تالش, از غرب به شهرستان خلخال, از جنوب به شهرستان هاي صومعه سرا و ماسال و از شرق با شهرستان بندر انزلي مرز مشترک دارد. در گذشته, رضوانشهر را " رضوانده " مي گفتند.
جمعيت شهرستان رضوانشهر بر پايه ي آمار سال 1385 , نزديک به 70 هزار نفر برآورد مي گردد که با اين احتساب 6/2 درصد کل جمعيت استان گيلان را دارا مي باشد و مردمان آن به زبان هاي تالشي, گيلکي و آذري صحبت مي کنند.
مساحت شهرستان رضوانشهر, 294/770 کيلومتر مربع و شامل دو بخش پره سر و مرکزي و شهرهاي رضوانشهر و پره سر, و داراي چهار دهستان به نام هاي ديناچال, ييلاقي ارده, خوشابر و گيل دولاب و 110 روستا مي باشد.
نخستين مدرسه به شيوه نوين در رضوانشهر ( رضوانده سابق) در سال 1303 خورشيدي بنا گرديد.
اقتصاد شهرستان رضوانشهر بر پايه ي کشاورزي, دامداري است. مهم ترين محصولات کشاورزي رضوانشهر: برنج, گندم, جو و ذرت مي باشد. پرورش دام به دليل دارا بودن مراتع مناسب ( 22 هزار هکتار در شهرستان رضوانشهر ) از اهميت ويژه اي برخوردار مي باشد.
جاهاي ديدني و گردشگري شهرستان رضوانشهر: سواحل زيباي درياي خزر در سيمبرخاله و تاز آباد, آبشار ويسادار پره سر, مناطق کوهستاني ارده و زندانه و برزکوه, بناي تاريخي اسپيه مزگت ( مسجد سفيد) ديناچال, خرابه هاي شهر گسگر در روستاي هفت دغنان, گورستان باستاني مينه رو و وسکه, دژ زرين کول در ييلاق شوشل دشته دومن, گورستان باستاني رفيه رود ميانرود, پل آجري پونل, خانه تاريخي سردار مقتدر در ييلاق آق مسجد, آق مسجد رينه, آرامگاه سيد شرف شاه و سيد امين السلطان غريب بنده

شهرستان ماسال

شهرستان ماسال
شهرستان ماسال از شهرستان‌های استان گیلان در شمال ایران است. جمعیت این شهرستان ۴۸٬۹۲۹ نفر است (سال ۱۳۸۳خ.) (برآورد ۱۳۸۶: حدود ۵۲ هزار نفر) و مرکز آن شهر ماسال است. این شهرستان دارای ۲ بخش و ۴ دهستان است.
این شهرستان دربرگیرنده دو شهر به نامهای ماسال و شاندرمن است که دارای ۹۴ روستا و وسعت جغرافیایی ماسال ۴۸۶ کیلومترمربع است. از این میزان حدود ۷۰ هزار هکتار آن جنگل و مرتع و ۷۲۵۰ هکتار زیر کشت برنج و ۳ هزارو ۹۸۳ هکتار اراضی باغی می‌باشد. میزان بارش سالانه باران در این منطقه ۱۰۰۰ الی ۱۴۰۰ میلی متر است.
میرزا کوچک‌خان جنگلی در ارتفاعات «آلاله‌پشته» ماسال براثر کولاک درگذشت.
قله شاه معلم با ارتفاع بیش از ۳۱۵۰ متر از نقاط دیدنی آن است.
معرفی شهرستان ماسال
شهرستان ماسال در مختصات 37درجه و15 دقیقه تا 37درجه و35 دقیقه عرض شمالی از خط استوا و48 درجه و43دقیقه تا49 درجه و14دقیقه طول شرقی از نصف النهار مبدا ودرفاصله 50كیلو متری شمال غرب شهر رشت واقع شده است . این شهرستان ازشمال به شهرستان رضوانشهر واز جنوب به شهرستان فومن وصومعه سرا( حد شرقی وجنوب شرقی ) ازمشرق به شهرستان صومعه سرا وازمغرب به استان اردبیل ( شهرستان خلخال، بخش شاهرود ) محدود است . وسعت این شهرستان درحال حاضر 486كیلو متر مربع است حد اكثر درازای ماسال ازشرق به غرب 38 كیلومتر وپهنای آن ازشمال به جنوب 10تا 13كیلو متر است كه به طور متوسط درمناطق جلگه ای دارای ارتفا عی حدود 20متر از سطح دریا های آزاد (ژئوئید) می باشد .
از نظر ناهمواریها ، از سه ناحیه جلگه ای ، كوهپایه ای وكوهستانی تشكیل یافته است ومهمترین ارتفاعات آن تورشوم ، شاه معلم،ریسبند ورودها ی مهم آن ارس نیك ،دران بر ، میله سرا است .
آب وهوای این منطقه به دلیل كوهستانی بودن دارای زمستانهای گرم وبا درصد رطوبت بیشتر از 75درصد می باشد . بیشترین رطوبت در شهریور ماه مشاهده می شود .
شهرستان ماسال كه سابقا جزئی ازمنطقه وسیع تالش بود درسال 76 مستقل وبه شهرستان تبدیل شد كه شامل دو بخش : مركزی وشاندرمن ، چهار دهستان : شاندرمن ، شیخ نشین ، حومه و ماسال ونیز 98 آبادیست كه از این تعداد 12 آبادی خالی از سكنه است .
براساس سر شماری 1375جمعیت این شهرستان بالغ بر 47961 نفر است كه از این تعداد 16000نفر در شهر وبقیه ساكن روستاها هستند . نام ماسال از « مازال » یا« مزال» به معنی كوه یا كوه وار گرفته شده ، مردم ماسال تالشند وبه زبان تالشی تكلم می كنند .
اقتصاد این شهرستان بر پایه كشاورزی ودامداری استوار است ، فعالیتهایی از قبیل برنج كاری ، پرورش طیور ، پرورش پیله ابریشم و گاو وگوسفند رایج است . تولید شال وصنایع چوبی از صنایع دستی منطقه محسوب می شود دراین شهرستان مانند سایر نقاط گیلان بازار هفتگی در روز شنبه هر هفته تشكیل می شود ونقش مهمی در اقتصاد منطقه دارد.
مناطق دیدنی ماسال
بام سبز ماسال، کمربندی، شالماء، هتل و مهمان‌سرای رامینه، ربار، هتل و مهمانسرای اولسبلنگاه
مناطق جنگلی ماسال
موسله خونی، مورکوم، سلینگه وا، تلارگاه، خردول، خندیله پشته، لیه و سوته، خرزنه پشت، بیگارول، اسپیلی دشت، سواءچاله، برنی بلنگاه، مورجونه، هزار بلنگاه، خون، نسرون، آوری، تلکاپشت، گواله پشت، برزخونی، ووزدولهوبار.
نقاط زیارتی ماسال
بقعه شالماء، درخانه، گیل سرا، میر محله، ماسال وردم، قلعه کول، سنگ بستو.
منبع: سایت آکاایران
شهرستان ماسال
شهرستان ماسال در مختصات 37درجه و15 دقيقه تا 37درجه و35 دقيقه عرض شمالي از خط استوا و48 درجه و43دقيقه تا49 درجه و14دقيقه طول شرقي از نصف النهار مبدا ودرفاصله 50كيلو متري شمال غرب شهر رشت واقع شده است . اين شهرستان ازشمال به شهرستان رضوانشهر واز جنوب به شهرستان فومن وصومعه سرا( حد شرقي وجنوب شرقي ) ازمشرق به شهرستان صومعه سرا وازمغرب به استان اردبيل ( شهرستان خلخال، بخش شاهرود ) محدود است . وسعت اين شهرستان درحال حاضر 486كيلو متر مربع است حد اكثر درازاي ماسال ازشرق به غرب 38 كيلومتر وپهناي آن ازشمال به جنوب 10تا 13كيلو متر است كه به طور متوسط درمناطق جلگه اي داراي ارتفا عي حدود 20متر از سطح دريا هاي آزاد (ژئوئيد) مي باشد .
از نظر ناهمواريها ، از سه ناحيه جلگه اي ، كوهپايه اي وكوهستاني تشكيل يافته است ومهمترين ارتفاعات آن تورشوم ، شاه معلم،ريسبند ورودها ي مهم آن ارس نيك ،دران بر ، ميله سرا است .
آب وهواي اين منطقه به دليل كوهستاني بودن داراي زمستانهاي گرم وبا درصد رطوبت بيشتر از 75درصد مي باشد . بيشترين رطوبت در شهريور ماه مشاهده مي شود .
شهرستان ماسال كه سابقا جزئي ازمنطقه وسيع تالش بود درسال 76 مستقل وبه شهرستان تبديل شد كه شامل دو بخش : مركزي وشاندرمن ، چهار دهستان : شاندرمن ، شيخ نشين ، حومه و ماسال ونيز 98 آباديست كه از اين تعداد 12 آبادي خالي از سكنه است .
براساس سر شماري 1375جمعيت اين شهرستان بالغ بر 47961 نفر است كه از اين تعداد 16000نفر در شهر وبقيه ساكن روستاها هستند . نام ماسال از « مازال » يا« مزال» به معني كوه يا كوه وار گرفته شده ، مردم ماسال تالشند وبه زبان تالشي تكلم مي كنند .
اقتصاد اين شهرستان بر پايه كشاورزي ودامداري استوار است ، فعاليتهايي از قبيل برنج كاري ، پرورش طيور ، پرورش پيله ابريشم و گاو وگوسفند رايج است . توليد شال وصنايع چوبي از صنايع دستي منطقه محسوب مي شود دراين شهرستان مانند ساير نقاط گيلان بازار هفتگي در روز شنبه هر هفته تشكيل مي شود ونقش مهمي در اقتصاد منطقه دارد.

شهرستان لوشان

معرفی شهرستان لوشان
لوشان از جمله شهرهای بخش مرکزی شهرستان رودبار در استان گیلان ایران است. جمعیت لوشان در سال ۱۳۸۳خ برابر با ۱۳٫۸۱۶ نفر برآورد شده‌است. طبق آخرین آمار اعلامی جمعیت فعلی شهر لوشان بیش از ۲۲٫۰۰۰ نفر می‌باشد.
لوشان در ۱۰۰ کیلومتری رشت و ۷۰ کیلومتری قزوین قرار دارد. و آب و هوای آن گرم و خشک است.
لوشان شهر آفتاب
لوشان از جمله شهرهای بخش مرکزی شهرستان رودبار در استان گیلان ایران است. جمعیت لوشان در سال ۱۳۸۳ برابر با ۱۳۸۱۶ نفر برآورد شده‌ بود. طبق آخرین آمار اعلامی جمعیت فعلی شهر لوشان بیش از ۲۲۰۰۰ نفر می‌باشد.لوشان در ۱۰۰ کیلومتری رشت و ۷۰ کیلومتری قزوین قرار دارد و آب و هوای آن گرم و خشک است.ارتفاع آن از سطح دریا برابر 491 متر می باشد.
لوشان شهر آفتاب
اقتصاد گروه‌هایی از مردم از طریق کشاورزی و باغداری (زیتون) میگذرد. دراین شهر دو کارخانه سیمان فعالیت دارد .لوشان واقع در بین دو بخش عمارلو گیلان و مرکز بخش طارم سفلی، دارای شهرک صنعتی بزرگ و نیز تعدادی کارخانجات فعال از جمله دو واحد کارخانه سیمان و نیروگاه برق و شهرک‌های کوچک و بزرگ است که از سال ۱۳۶۰ به عنوان شهر اعلام شده‌است.
جغرافیای مردمی
در دورهٔ معاصر بیشتر جمعیت این شهر از اقوام لر لک و ترکهای مهاجر بوده‌اند. پس از وقوع زمین‌لرزهٔ سال ۶۹ به دلیل مهاجرت گسترده روستائیان از روستاهای کوهستانی اطراف ترکیب جمعیتی آن دوباره دچار تغییر شد بطوریکه امروزه احتمالاً جمعیت دیلمی‌تبارها بر جمعیت دیگر اقوام چیره شده است.
اقتصاد
اقتصاد گروه‌هایی از مردم از طریق کشاورزی (پیاز و سیب زمینی و گندم) و باغداری (زیتون) میگذرد. دراین شهر دو کارخانه سیمان فعالیت دارد و معدن زغال‌سنگ سنگرود نیز در حوالی شهر لوشان واقع شده‌است.
لوشان واقع در بین دو بخش عمارلو گیلان و مرکز بخش طارم سفلی، دارای شهرک صنعتی بزرگ و نیز تعدادی کارخانجات فعال از جمله دو واحد کارخانه سیمان و نیروگاه برق و شهرک‌های کوچک و بزرگ است که از سال ۱۳۶۰ به عنوان شهر اعلام شده‌است.
جاذبه های گردشگری لوشان
لوشان از نظر پوشش گیاهی در منطقه ی کوهستانی می باشد ، دارای پوششی نسبتا سبز بوده و در ارتفاعات خود ییلاقهای بسیار زیبا و دیدنی دارد . وجود مکانهای تاریخی و باستانی و نقاط مذهبی از دیگر جازبه های ایرانگردی و جهانگردی این شهر می باشد .

زندگینامه آیت الله میرزامحمدعلی چهاردهی

مرحوم آیت الله میرزامحمدعلی بن محمد نصیرالدین بن حاج شیخ زین العابدین چهاردهی گیلانی مشهوربه مدرس درشب جمعه بیست وششم ماه ربیع الاول سال 1352 هجری قمری دربلده چهارده درخانواده تفوی وفضیلت وعلم، دیده به جهان گشود.

این وجودشریف درقریه چهارده نشوو نماء نمود.بعدازسن دوازده سالگی برای تحصیل علم به حوزه علمیه شهررشت بعد به حوزه علمیه صالحیه  شهرقزوین واردشد. وبعدبه زیارت عتبات مقدسه عراق مشرف شد.ودرعراق بخش عمده ای ازمراحل رادرجواربارگاه حضرت  اباعبدالله الحسین علیه الاسلام درحوزه علمیه هندیه گذراند وسپس خودرا به حوزه علمیه نجف اشرف رساندوازدریای مواج علوم دینی دراین حوزه کهن بهره برد.جایی که درجوارحرم امیرالمومنین علیه الاسلام  بزرگترین مرکزعلمی شیعه امامیه محسوب می شده وازقدیم الایام علماوفضلا بزرگ شیعه برای تتمیم وتکمیل مدارج علمی خودورسیدن به مقام شامخ اجتهادازبلادمختلف بدانجا سفرمی کرده ومقیم می شدند.ودرنجف اشرف مقیم شد.وتاپایان عمردرهمانجامی زیست .ایشان فقیدزاهد،اصولی ماهر،متکلم متبحر،ادیب اریب، محدث متهجد،رجالی ماهر،ریاضیدان ،منجم ،مرجع تقلیدویکی ازمفاخرتشیع بود.

آثاروتالیفات

آثاروتالیفات ایشان دررشته ها وزمینه های مختلف علمی است که آثارفارسی شامل فضیلت زیارت امیرلمومنین وسیدالشهدا،کتاب الاسبوع ،زیده العبادات،کتاب النکاح،دماءثلاثه،حاشیه خلاصه الحساب،تبیان اللغه،التحفه الحسینه و...که جمع کتوب عربی وفارسی به شصت ودوجلد می رسد

فرزندان مرحوم مدرس چهاردهی

1-مرحوم حاج شیخ محمدمدرسی

معرفی به آیت الله زاده چهاردهی.درسال هزاروسیصدهجری قمری درنجف متولدشدودرسال هزاروسیصدوچهل وپنج دررشت وفات یافت .اوازمعاریف علمای روحانی گیلان بود.

پس ازوفاتش فرزندارشدش مرتضی مدرسی چهاردهی جنازه پدررابه نجف بردوکنارآرامگاه میرزای چهاردهی به خاک سپرده .غیرازجناب آقامرتضی مدرس ازمرحوم حاج شیخ محمدفرزندانی به نامهای نورالدین زین العابدین جوادصدرالدین وسه دختربه یادگارمانده است.

2-مرحوم شیخ حسین چهاردهی

ازفضلای عراق بودوپس ازآمدن به ایران وگیلان در مدرسه متوسطه رشت تدریس داشت ودردوم محرم 1339 ه.ق وفات یافت وبه نجف منتقل شد ودرجوارپدرمدفون شد.

3-میرزاهادی مدرس چهاردهی معروف به شیوا

ازوکلای پایه یک دادگستری رشت بودوموردتوجه عموم طبقات بود اودرسلیمان داراب رشت مدفون است.

دامادمرحوم مدرس چهاردهی

یکی ازدختران مرحوم میرزای چهاردهی به همسری حاج شیخ زاهدگیلانی درآمد.مرحوم زاهدازفضلا وعلمای طراز اول گیلان بود.علم وحکمت وزهدوعبادتش زبانزدبوده وهست.فقاهت اودرگیلان معروف بوده وازمال دنیا هم چیزی جمع ننموده.

کتابخانه بزرگ مسجدبخارائی

ازجمله اماکن مهم که یادگارآیت الله چهاردهی است.که ایشان علاوه برانجام خدمات فرهنگی لازم.کتابهای زیادی رادرآنجاوقف نمودند وگاهی مقلدین ایشان به دستورایشان به این کتابخانه کتاب می فرستادند.واکثرکتابهای این کتابخانه به مهروامضای شخصی ایشان منقش می باشد.

وفات آیت الله مدرس چهاردهی ومحل دفن

مرحوم آیت الله مدرس چهاردهی پس ازمدت هشتادویک سال وده ماه و چهارروزقمری ازعمرش درروزچهارشنبه سلخ محرم سنه 1334کالبدتن راشکست وبه سوی فضای بیکران رضوان الهی پرکشیدوندای ارجهی رالبیک گفت وشیعیان رادرغم واندوه وفراق خودماتم زده ساخت.

واورابعدارتغسیل وتکفیل درمحلی که مخصوص خوداوبوددرحجره اخیرزاویه جنوب صحن ازطرف قبله به صحن مقدس علوی حضرت امیرالمومنین علی علیه السلام درنجف اشرف دفن نمودند

حکایت نبش قبر

جناب حجه الاسلام زاهد، نوه دختری میرزای چهاردهی نقل کردند زمانی که درنجف اشرف بودم شبی بعد ازنمازمغرب وعشاء واستماع درس خارج، ازآیت الله خویی، بین بعضی ازعلماء درباره علماء باتقواوپرهیزگارسخن به میان آمد.دراین بین مرحوم آیت الله شیخ محمد لاهیجی که ازعالمان بزرگ لاهیجان بودنقل کرد:بعدازبیست سال ازدرگذشت آیت الله مدرس چهاردهی یکی ازعلمای رشت ازدنیارفت وقرارشداورادرمقبره مرحوم چهاردهی دفن کنند.من حضورداشتم که قبرراشکافتندبدنی نمایان شد.من تاآن جسدرادیدم شناختم وگفتم این جسدآیت الله چهاردهی است.من اورابارهادیدم ومی شناختم.

جالب اینکه بدن تروتازه وصورت شاداب ومحاسن خضاب شده بود.

روحش شادویادش گرامی باد

ازکتاب خاطرات معطر تالیف مرتضی رئوفی

 

سلسله کارکیائیان گیلان

 

کارکیائیان

سلسله سادات حاکم بر گیلان، بخصوص سرزمینهای شرق سپید رود (گیلان بیه پیش )،را که بیش از ۳۰۰ سال بر این ناحیه فرمان راندند، به کارکیائیان نامبردارند. بنیاد گذار این دولت سید امیر کیا نام دارد که یکی از اجدادش،عیسی الکوفی،از بیم عباسیان از کوفه به ابهر آمد و همانجا مقام گرفت. نواده او ابو محمد حسن(حسین) ملقب به عقیقی کوکبی، مدتی از سوی حسن زید حاکم زنجان و ابهر و قزوین بود[۱]. یکی از نوادگان عقیقی به نام محمد بن ابوزید از ابهر به گیلان رفت و در فشتام، روستایی در کوهدُم، مقام گرفت. نیای نزدیک سید امیر کیا آنگاه از فشتام به ملاط رفت و خاندانش همانجا مقام گرفتند و سرانجام سید امیر کیا از همانجا آغاز به کارکرد. نسب این امیر کیا به این ترتیب به حسین الاصغر پسر امام زین العابدین(ع) می رسد: سید امیر کیا بن حسین بن حسن بن علی بن احمد بن علی(الغزنوی) بن محمد بن ابوزید بن ابی محمد حسین بن احمد الاکبر بن عیسی الکوفی بن علی بن حسین الاصغر بن علی بن زین العابدین(ع)[۲]. بنابراین نسب کارکیائیان و مرعشیان مازندران در حسین الاصغر به هم می پیوندد.

در باره آغاز کار این سادات از ۷۶۳ تا اواخر سده ۸ق یگانه منبع ما اطلاعاتی است که سید ظهیرالدین مرعشی گرد آورده که خود و پدرش روزگاری ملازم آنان بودند. به نظر می رسد که گیلان در این سالها دور از کشمکشها و نزاعهای خرد و کلان اواخر عصر ایلخانان، به دست خاندانهای متعدد محلی اداره می شد. در حقیقت موقعیت جغرافیایی و هم خصلت جنگجویی و دلیری ساکنان کوه و دشت این سرزمین که همواره موجب هراس مهاجمان بود، آنرا تا حدی مصون از تعرض نگاه داشته بود و همین قدر که حکام محلی اطاعت ظاهری نشان می دادند و گاه خراج می فرستادند، رضایت فرمانروایان وحکام سرزمینهای شمالی و مرکزی ایران فراهم می شد. ازینرو مورخان و نویسندگان و وقایع نگاران بیرون از گیلانات،تا پیش از یورشهای تیمور به ایران، به حوادث این سرزمین نپرداخته اند؛ و پس از آن هم تا آغاز صفویان، هرگاه که احوال و کردار حاکمان گیلان با دولت های مرکزی ربطی می یافت، به اجمال و اشاره بسنده می کردند. اما در عصر صفویان چون گیلان مدتی پناهگاه فرزندان سلطان حیدر بود و بعداً نیز میان کارکیائیان و صفویان رابطه خویشاوندی برقرار شد، و بخصوص به سبب کوششهای شاه عباس برای برانداختن حکام محلی و ایجاد وحدت ملی، مورخان این ادوار بیشتر به گیلان توجه نشان داده اند. با این همه در باره تعدادی از آخرین حاکمان کارکیائیان و سنوات حیات و حکومت و وقایع مربوط به آنها ابهامات بسیار وجود دارد و در آن مقدار اطلاعات هم که از گزارش مورخان در دست است، تناقض آلود و مبهم است.

به هرحال در نیمه دوم سده ۸ق گویا سادات ملاط به سروری سید امیر کیا، دعویهایی داشتند یا با حکام محلی گیلان، مانند خاندان تجاسپی در رشت و اسماعیل وندان در کوچصفهان، نمی ساختند. به این سبب سید امیر کیا و خاندانش از ملاط به اشکور و کلارستاق در رستمدار رفتند( ظاهراً در۷۶۲ یا ۷۶۳ق). مرعشی این مهاجرت را خروج سید امیر کیا خوانده است.سید امیر کیا یک سال بعد درگذشت(۷۶۳ق)[۳] وپسران او به مازندران نزد سید قوام الدین مرعشی رفتند که ۱۳ سال از خروج او (۷۵۰ق)و حکومت پسرانش بر بخش بزرگی از آن ولایت می گذشت[۴]. سید قوام الدین آنها را در آمل جای داد و احترام تمام کرد. چندی بعد سید علی کیا،که بی تردید پسر مهتر سید امیر کیا نبود ولی دلیر تر بود و بزودی رهبری خاندان را به دست گرفت، با اجازه سید قوام، با برادرانش به تنکابن رفت که در دست سید رکابزن کیای حسینی بود. چون خبر به امیر نوپاشا پسر امیر محمد، حاکم رانکوه، رسید با مردانش برای جنگ روی به آنجا نهاد. سید علی پیشدستی کرد واز راه دیگر به رانکوه هجوم برد و امیر محمد را کشت و غنیمت گرفت و بازگشت. امیر پاشا و عموزاده اش امیر جهان، حاکم لاهیجان، برای حمله به تنکابن آماده شدند. از اینرو سید رکابزن از حمایت سید کمال عذر خواست و سادات ناچار به مازندران بازگشتند(۷۶۶ق).اما چندی بعد با پشتیبانی مرعشیان سپاه آراستند و روی به گیلان نهادند. سید علی کیا طی ۱۰ سال بعد بخش بزرگی از گیلان را تصرف کرد و آنگاه روی به سرزمین دیلم نهاد. نخست تنکابن را گرفت و آنرا به برادر خود سید هادی کیا داد . آنگاه امیر نوپاشا را و پسر رکابزن را در هم شکست. نوپاشا آنگاه با سید علی کیا صلح کرد و سپهسالار او شد؛ ولی چون امرای گیلان به مخالفت و سرزنش نوپاشا برخاستند،به سید علی کیا پیام داد که اگر دعوی امامت دارد باید کرامت نشان دهد؛ و اگر سرِ حکومت دارد،امری دیگر است. باز میان آندو جنگ شد و این بار هم سید علی غلبه کرد و به گیلاکجان، از ساخته های ناصر کبیر، فرود آمد. اندکی بعد رانکوه را تصرف کرد و مردم آن نواحی گرد آمدند و او را به امامت شناختند و به اطاعتش گردن نهادند. کار کیا سید علی کیا رانکوه را به برادر مهتر خود سید مهدی داد و زن امیر نوپاشا را نیز علما طلاق دادند و به عقد سید مهدی در آوردند. سید علی کیا آنگاه لاهیجان را گرفت. در اینجا نیز مردم و علما به امامت و حکومتش گردن نهادند و هر پنج شرطِ امامت را، بنا بر مذهب زیدیه، در او جمع دیدند[۵]. چند ماه بعد ناچار با فرزندان امیر جهان، حاکم پیشین لاهیجان، و امرای ناصروند جنگید و غلبه یافت. آنگاه گوکه و کیسم و بعضی روستاهای اطراف را به برادر بزرگتر خود سید حسن کیا؛ و پاشیجا را به برادر زاده اش سید ناصر کیا داد؛ و یک سال بعد بر برخی نواحی مهم گیلان بیه پس چون لشت نشاء و کوچصفهان و خمام را، به رغم کوششهای نافرجام امیر فلک الدین تجاسپی، حاکم رشت که امیر مسعود اسماعیل وند حاکم کوچصفهان را بر ضد سادات تجهیز و ترغیب می کرد، استیلا یافت ( حدود ۷۷۵ق). سید علی کیا پس از تصرف خمام کوشید با امیر فلک الدین حاکم رشت صلح کند؛ ولی کار به جنگ کشید و سید علی پیروز شد. فلک الدین ناچار صلح کرد و قرار دادند که رشت همچنان به دست امیر فلک الدین بماند و توابع کوچصفهان به نایبان سید علی تعلق یابد. نوحی جنوبی گیلان پس یعنی کوهدُم(دره سپید رود از گوکه تا منجیل که مرکزش گوراب بود) و طارم هم در همین زمانها به دست سید علی تصرف شد[۶]. یکی از مهمترین نقاطی که کار کیا سید علی کیا تصرف کرد، ولایت اشکور و الموت بود که هنوز اسماعیله، دشمنان دیرین زیدیه، بر آن نفوذ و حکومت داشتند. خداوند محمد، از نوادگان خداوندان الموت، این زمان در این ناحیه می زیست و مردم رودبار و کوشیجان و بعضی نواحی اشکور به او اعتقاد داشتند. او نخست به نصیحت سید علی گردن نهاد و تغییر آئین داد و سپهسالار او شد. اما آنگاه که کیا ملک هزار اسپی حاکم اشکور از سید علی شکست خورد و به الموت رفت و و سید علی حکومت اشکور را به برادر خود سید مهدی کیا داد ، خداوند محمد که خواهان حکومت آنجا بود، نیز گریخت و به او پیوست( ۷۷۶ق). اندکی بعد اسماعیلیه الموت و لمسر گرد آمدند و همراه یاران کیا ملک به جنگ او رفتند. کار کیا سید مهدی کیا شکست خورد و اسیر شد و نزد سلطان اویس به تبریزش فرستادند و او یک سال و نیم به حبس بود[۷]. یک سال پس از آزادی( ۷۷۹ق) سید علی و سید مهدی باز به اشکور تاختند. کیا ملک گریخت و به الموت رفت و از آنجا به سلطانیه نزد تیمور رفت. سادات آنگاه بر الموت هم، که خداوند محمد آنرا رها کرده و به سلطانیه رفته بود، استیلا یافتند. این زمان سید علی کیا به تیمور نامه کرد که اینان بقایای ملاحده ای اند که هلاگو آنها را دفع کرد؛ و از او خواست آنها را تنبیه کند. تیمور هم گویا خداوند محمد را در سلطانیه نگاه داشت و کیا ملک را به ساوه فرستاد و به هیچ یک اجازه خروج نداد[۸]. سید علی کیا در ۷۷۹ق به دیلمان حمله کرد و کیا سیف الدین کوشیج اسماعیلی مذهب را کشت و قلمرو کوهستانی این ناحیه را نیز تصرف کرد. آنگاه قدرتش چنان شد که قزوین را هم گرفت( ۷۸۱ق). چندی بعد امیر فلک الدین تجاسپی در گذشت و پسرش امیر محمد به حکومت رشت نشست. او نخست با سید علی کیا راه مودت پیمود؛ اما ناصر کیا امیر کوچصفهان به کار برخاست تا امیر محمد را با خود همداستان کرد و هردو به پیکار سید علی آمدند. اما شکست خوردند و امیر محمد با سید علی صلح کرد( ۷۸۵ق)[۹]. ظاهراً پس از این جنگ یا اندکی بعد، کوچصفهان نیز به دست سید علی کیا افتاد. چه آورده اند که در ۷۸۹ق امیر محمد رشتی و امیر محمد شفتی و امیر دباج فومنی متحد شدند و روی به کوهدم و کوچصفهان نهادند. از لشکری که سید علی فرستاده بود کاری بر نخاست و شکست خورد. بنابراین سید علی از گیل و دیلم سپاه آراست و روی به کوچصفهان نهاد. امیر محمد به فومن عقب نشست و سید علی همچنان رفت تا وارد رشت شد. از آن سوی امرای بیه پیش که از سوی سید علی رانده شده بودند، با امرا و حاکمان بیه پس همداستان شدند و همه یکباره روی به رشت نهادند. سید علی به پیکار آمد، اما شکست خورد و خود چند تن از سادات، از جمله دو پسر او کشته شدند(۷۹۱ق). متحدان فتح کنان تا تنکابن آمدند و این شهر را بسوختند. در اینجا سید هادی کیا به مقابله برخاست و مهاجمان را دور کرد و کسانی از سادات را به محافظت الموت و لمسر فرستاد که کیا ملک و خداوند محمد از تبعیدگاهها بیرون آمده و قصد آنجا کرده بودند؛ اما سپاه سید هادی کاری نتوانستند و کیا ملک و خداوند محمد بر آن نواحی استیلا یافتند. از آن سوی حاکم فومن لاهیجان و گوکه و پاشیج و رانکوه را گرفت و همه را به حکام سابق آنها از ناصروندان داد. با این همه پنج ماه بعد از امیر محمد رشتی برید و به تدبیری او را گرفت و از سید هادی کیا خواست بیاید و بر متصرفات سابق مستولی شود[۱۰].

کار کیا سید هادی کیا که اکنون عملاً جانشین برادرش سید علی شده بود، تا صفر ۷۹۱ق باز سراسر بیه پیش را تصرف کرد و ناصروندان را بیرون راند[۱۱]. در همین ایام سید هادی کیا که با تهدید امیر تیمور روبرو شده بود، ناچار مأمورانی به جنگلهای گیلان فرستاد و آنان اسکندر چلاوی (شیخی) را که از برابر تیمور گریخته بود، گرفتند و کشتند و سرش را نزد امیر جهانگشا فرستادند[۱۲]. چندی بعد ملک کیومرث رستمداری الموت را از دست خداوند محمد به در آورد؛ اما او نیز دوام نکرد و گویا در ۷۹۲ق سادات لاهیجان بر آنجا مستولی شدند[۱۳].

سید هادی پس از استیلا بر بیه پیش و استقرار بر حکومت، در قلمروهای کوچک و موروث پسران سید علی کیا و سید مهدی طمع کرد و آن ترتیب را به هم ریخت: لاهیجان را خود برداشت. رانکوه را به پسر خود سید محمد، کیسم را به سید ناصر کیا پسر سید حسین، گوکه را به سید حیدر کیا و سپس به پسر دیگر خود سید ابراهیم کیا ، و تنکابن را به سومین پسر خود سید یحیی کیا داد. چندی بعد امیر فلک الدین رشتی به لاهیجان رفت و با سید هادی کیا صلح کرد و کوچصفهان را به او واگذاشت. اما این پیمان با مخالفت پسرش امیر محمد روبرو شد و سرانجام به دست همو که با امیر علاء الدین پسر امیر دباج فومنی همداستان شده بود، کشته شد و امیر محمد در رشت به حکومت نشست. از آن سوی در ۷۹۷ق برادر زادگان سید هادی که املاک خود را از دست داده بودند، بر ضد او همداستان شدند. سید حسین کیا پسر سید علی کیا با امرای بیه پس متحد شد و با آنها به جنگ عمویش آمد، اما شکست خورد و بازگشت. در این میان مردم لاهیجان نیز به مخالفت با سید هادی کیا برخاستند. او ناچار به رانکوه و سپس به سیاه کله رود رفت و چون همه جا با انکار روبرو شد، سرانجام به تنکابن رفت. سید محمد کیا و سید حسین کیا آنگاه بر رانکوه و لاهیجان مستولی شدند. سید هادی نپذیرفت و به جنگ سید محمد کیا آمد؛ اما شکست خورد و اسیر شد(۷۹۸ق)[۱۴]. پس از استیلای کار کیا سید حسین کیا حاکم لاهیجان ، که علمای زیدی او را به امامت برداشته بودند، میان او و برادرش کار کیا سید رضی الدین کیا حاکم پاشیجا، که گفته اند به علوم دینی و دنیوی آراسته بود، خلاف افتاد (۷۸۹ق). زیرا مردم لاهیجان خواستار سید رضی بودند و در ایستادند تا او قصد آنجا کرد. وساطت سید محمد کیا، امیر رانکوه نیز سود نداد و سید رضی همچنان آمد تا مردم او را وارد شهر کردند و سید حسین کیا را گرفتند و به زندان انداختند. چندی بعد جایی نزدیک لنگرود را به سید حسین دادند و او را به آنجا فرستادند و سید حسین پس از کوششهای بسیار آنجا را آباد کرد. در این میان سید هادی کیا که در تنکابن می زیست و حکومت آنجا را به پسر خود سید یحیی کیا داده بود درگذشت.

کار کیا سید رضی کیا با برادران و عمو زادگان به نیکی رفتار می کرد و بیشتر آنها را املاک و شهرهایی داده بود. اما سید حیدر کیا پسر سید حسن کیا که بر گوکه حکم می راند، سر نافرمانی داشت و و سرانجام گریخت و نزد امیر تیمور رفت. دو سال بعد با رسولی از سوی امیر بازگشت و سید رضی به احترام پیام جهانگشای بزرگ، حیدر را نواخت و گوکه را به او داد و دختر خود را هم به ازدواج او در آورد. چندی بعد سید رضی کیا اشکور و دیلمان را باز تصرف کرد؛ و سید محمد کیا نیز الموت را از دست کیومرث پسر بیستون گاوباره به در آورد.[۱۵] . از زمانی که تیمور یورش هفت ساله به ایران را آغاز کرد، هیچیک از حاکمان گیلانات به اردو نرفته بودند و به ارسال خراج و پیشکشها بسنده کرده بودند. در سال ۸۰۶ق تیمور از قراباغ عزم تصرف گیلان کرد و نخست پسر خود شاهرخ را با تعدادی از امرا و شاهزادگان به آن سوی فرستاد. فرمانروایان گیلان هراسان شدند و شاهرخ در میانه راه بود که خراج و هدایای آنان رسید. امیر نیز محصلان را برای گرفتن بقایای خراج به گیلان فرستاد. سید رضی کیا و امیر محمد رشتی به تن خویش با پیشکشهای کرامند به اردوی تیمور رفتند. امیر آنها را نواخت و بر حکومت ابقا کرد. آنگاه به ملاحظه سیادت سید رضی، از مال کل گیلانات، ثلثی را به او بخشید و فرمان صادر شد که حاکمان گیلانات آن مقدار را هر سال به او دهند[۱۶].

استیلای کار کیا سید رضی کیا از این پس فزونتر شد. گرچه هنوز با امیران و امیرزادگان محلی نقاطی در دیلمان و بیه پس کشمکش داشت؛ ولی چنان بود که برخی مورخان در همین سالها از او با عنوان فرمانروای بیشتر گیلانات یاد کرده اند که در قزوین هم نفوذ داشت. چنانکه آورده اند در سال ۸۱۰ق لشکر به رودبار و دیلم برد و کیا جلال الدین پسر کیا ملک را در هم شکست. کیا جلال به قزوین گریخت اما شکرالله جمال الدین بلغر، حاکم قزوین، به درخواست سید رضی او را گرفت و خواست تسلیم کند. در این میان امیر زاده ابوبکر تیموری که به پیکار امرای مظفری و جلایری به سلطانیه می رفت، به ری رسید و کسانی را فرستاد تا کیا جلال را آزاد کردند. امیر شکرالله به مخالفت و مقابله برخاست؛ اما کاری از پیش نبرد و به رودبار رفت[۱۷]. بقایای اسماعیلیه الموت و دیلمان در همین سالها به دست سید رضی بر افتادند. غیر از پیکارهای منظم یا پراکنده او با اسماعیلیه، یک بار در ۸۱۹ق به دستور سید رضی، گروهی از دیلمیانِ اسماعیلیِ سپاه خود را که گویا در میان آنها چند تن از نوادگان علاء الدین، خداوند الموت، نیز بودند، قتل عام کرد و تاریخ فعالیت اسماعیلیه گیلان همینجا خاتمه یافت. یک سال بعد سید رضی کیا باز سراسر دیلمان را گرفت و این سرزمین تا آغاز سده ۱۱ق که شاه عباس گیلان را تصرف کرد، همچنان در دست کار کیائیان بود [۱۸]. روابط سادات با شاهرخ تیموری هم خوب بود و گاه که فرمانروای تیموری در آذربایجان قشلاق می کرد، سید رضی کیا با پیشکشها به اردو می رفت[۱۹] .

سید رضی کیا سرانجام در روز دوشنبه اول جمادی الاولی(۱۲ تیرماه) ۸۲۹ق در گذشت[۲۰]. پس از او برادرش کار کیا سید حسین کیا، که در حدود لنگرود می زیست، به لاهیجان آمد و رشته امور را در دست گرفت. در این میان کیومرث گاوباره در رستمدار به فعالیت برخاست و به کوهستانهای دیلم و الموت تا حدود تنکابن دست اندازی کرد. کار کیا سید محمد که از روزگار سید رضی حکومت رانکوه و کوهستانهای الموت و اشکور را در دست داشت در ۸۳۱ ق لشکر به آن صوب فرستاد و آنها طالقان را تاراج کردند و تا پای دژهای شمیران و قصران رفتند؛ در حالی که کیومرث نیز از آن سوی تنکابن را به باد غارت گرفت، اما به سبب مقاومت مردم سرانجام عقب نشست. چند ماه بعد کار کیا سید محمد لشکری از گیل و دیلم فراهم آورد و با سید مرتضی مرعشی حاکم ساری میز متحد شد و از امرای بیه پس نیز مدد طلبید و قرار شد هریک از سویی به رستمدار بتازند. سید محمد خود از راه نمک اوه رود ( نمک آبرود) که سر حد رستمدار است روی به آنجا نهاد و جملگی بر کیومرث تاختند و او را بشکستند ( ۸۳۲ق). اما گویا کار او یکسره نشده بود. از اینرو در محرم ۸۳۳ق باز سید محمد لشکر آراست و با سپهسالار خود محمد پسر نو پاشا به کوهستان رستمدار فرستاد که هنوز در دست کوتوالان و یاران کیومرث بود. آنان همه جا پیشروی کردند و دژهای طالقان و شمیران و اورا و امامه و نور را هم گرفتند[۲۱]. این زمان که فرمان سید محمد در کوهستانهای شرق گیلانات همه جا روان بود، موجباتی پیش آمد که نفوذ او را در سرزمینهای پستِ قلمرو سادات نیز گسترده کرد: سید محمد کیا با داماد خود سید یحیی کیا پسر سید حسین ، که مردی بد خود و بد کردار بود، دچار اختلاف شد. سید حسین به طرفداری از پسر به تدارک جنگ برخاست. سید محمد نخست به نصیحت برخاست و سید نصیرالدین، پدر سید ظهیرالدین صاحب تاریخ گیلان، را نزد سید حسین فرستاد، اما سود نکرد و جنگ در گرفت. سید حسین شکست خورد و لاهیجان و لنگرود به دست سید محمد افتاد[۲۲]. اندکی بعد لاهیجان را به پسر خود سید ناصر کیا داد و به رانکوه، تختگاه خود، رفت. سید حسین کیا که به کوچصفهان رفته بود، لشکری به کمک امرای بیه پس گرد کرد و همراه خداوند محمد اسماعیلی که این زمان در کوهدم بود، روانه لاهیجان شد. مردم لاهیجان که دل با او داشتند، به مخالفت با سید ناصر برخاستند و سید حسین کیا را به شهر وارد کردند. سید محمد کیا ناچار آماده جنگ شد. در این میان جهان شاه میرزا تیموری که از برادر خود اسکندر میرزا گریخته و در طارم مقام گرفته بود، میر حسین طارمی را با لشکر به مدد سید محمد فرستاد. سید حسین به پیکار آمد؛ اما شکست خورد و دستگیر شد. او را به رانکوه و از آنجا با خانواده اش به لمسر و سپس به الموت بردند و حبس کردند. سید محمد آنگاه حکومت لاهیجان را به کیا سلطان حسین، برادر زاده کیا سید حسین داد[۲۳].

کار کیا سید محمد کیا پنج پسر داشت و هریک را به حکومت شهر و ناحیه ای گمارده بود. از آن جمله ولایت اشکور و لمسر را به سید ناصر کیا؛ و رودسر و پلو رودبار را به سید احمد کیا داده بود؛ و این هردو پسران شادخوار و عشرت جوی بودند. چون نصایح سید محمد نتوانست در آنها در نگرفت، املاک و حکومتهاشان را گرفت. آن دو به دشمنی برخاستند و نزد دایی خود سید رضی کیا، حاکم لاهیجان رفتند. چون سید رضی در گذشت(۸۲۹ق)، سید محمد برای خاموش کردن عداوتشان، هردو را به حکومت بازگرداند. اما آن دو فرستاده پدر را کشتند و یارانشان بر خود سید محمد هجوم بردند و او را گرفتند و دو برادر در رانکوه به حکومت نشستند(۸۳۳ق). چون تابستان شد، سید محمد را به بهانه ییلاق روانه الموت کردند و تحت نظر نگاه داشتند. سید محمد همانجا بود تا در سوم جمادی الاولی( ۱۹ اردیبهشت)۸۳۷ق در گذشت. پیکرش را به ملاط آوردند و دفن کردند[۲۴].

کار کیا سید ناصر کیا و برادرش کار کیا سید احمد کیا در آغاز با هم یار و موافق بودند.بعضی از قلمرو پدر را دو نیم کردند؛ ولی الموت را به برادر مهتر خود سید رکابزن دادند و دیگر برادران را هم بی نصیب نگذاشتند. سید ناصر چندی بعد لشت نشا و پاشیجا را هم از دست فرزندان سید حسین کیا بیرون آورد؛ اما هر دو برادر بیشتر عمر فرمانروایی را به کشمکش و جنگ با برادر زاده ها و عموزاده ها و امرای بیه پس سپری کردند. چنانکه در رمضان ۸۴۰ق امیر علاء الدین حاکم فومن لشکری بزرگ گرد کرد و با حاکمان بیه پس از گیل و طوالش روانه لاهیجان شد. سید ناصر کیا هم از تنکابن و طالقان[۲۵] و اشکور و بیه پیش سپاه تدارک دید؛ اما پس از نبردهایی در اطراف کوچصفهان، بدون پیروزی یا شکست قطعی، به مقر خود بازگشتند. چندی بعد، به گفته مرعشی بر اثر افساد و تحریک دیلمیان، خاصه علی کیای دیلمی که مشاور و در حکم وزیر سید احمد کیا بود، میان دو برادر نزاع افتاد و سرانجام در اواخر رجب ۸۴۵ق کار به جنگ کشید. سید احمد پیروز شد و رانکوه را تصرف کرد؛ ولی به زودی ناچار به عقب نشینی شد و سید ناصر کیا مستولی شد و رودسر، تختگاه سید احمد، را هم گرفت(شعبان ۸۴۵ق). کار کیا سید احمد کیا به دیلمان و از آنجا به قزوین رفت و نامه ای با رسولی نزد شاهرخ به هرات فرستاد. در صفر ۸۴۶ق از هرات فرمان رسید که حکام سلطانیه و کاوه رود با لشکر به مدد سید احمد روند. سید احمد هم خود از حاکمان طارم و ملاحده مدد گرفت و جملگی به رودبار الموت رفتند. سید ناصر کیا لشکر به آنجا فرستاد و در ربیع الاول ۸۴۶ بر سید احمد غالب آمد؛ و او ناچار به رشت گریخت. اما امیر محمد رشتی او را بازداشت کرد و به دستور کارکیا سید ناصر همانجا نگاه داشت تا چند سال بعد در ۲۸ رجب ۸۵۳ق در گذشت[۲۶]. کار کیا سید ناصر کیا پس از در هم شکستن سید احمد، بر سراسر بیه پیش به استقلال فرمان راند و با یکی از مهمترین فرمانروایان بیه پس یعنی امیر محمد حاکم رشت صلح و رابطه خویشاوندی برقرار کرد و یک بار هم به اتفاق او لشکر به مدد امرای شاهرخ در سلطانیه برای جنگ با احمد مغول فرستاده بود. به همین سبب چون در ۸۵۰ق شاهرخ به نیشابور آمد، مولانا جلال الاسلام قاضی سمنانی را به لاهیجان فرستاد تا سید ناصر کیا را از سوی فرمانروای تیموری مورد مرحمت قرار دهد[۲۷]. کار کیا سید ناصر کیا سرانجام روز جمعه ۱۲ ذی قعده ۸۵۱ق در گذشت؛ در حالی که پیشتر پسر خود سلطان محمد را نیابت داده بود و او رشته امور را در دست داشت[۲۸].

کار کیا سلطان محمد کیا( به روایت شوشتری در ۸۲۵ق در قلعه رودبار زاده شده بود[۲۹]) چون استقلال یافت به بسط نفوذ و قلمرو خود برخاست. در این سالها جهانشاه قره قویونلو بر قسمتهای غربی و شمالی ایران استیلا یافته بود و قصد تصرف خراسان داشت ( ۸۶۱-۸۶۲ق). سادات گیلان هم از جمله فرمانروایانی بودند که مطیع او شدند و باج و خراج می فرستادند؛ چنانکه جهانشاه برای بعضی از جنگها، از گیلان نیز سپاه می خواست و مس گرفت[۳۰] . در همین ایام کیومرث گاوباره شاه محلی رستمدار در گذشت و میان دو پسر او کاووس و اسکندر خلاف افتاد. سلطان محمد نخست به حمایت کاووس برخاست و او توانست لاریجان را تصرف کند و اسکندر را در قلعه نور به زندان اندازَد؛ ولی چندی بعد او را آزاد کرد و املاکش را باز گرداند. همین ایام جهانشاه که مدتی در طالقان بود، روی به خراسان نهاد. خویشاوندان ملک کاووس که از هیبت و خشونت او هراسان بودند، جملگی به اردوی امیر تیموری رفتند و فرمان حکومت رستمدار به نام ملک اسکندر صادر شد. جهانشاه همچنین به کارکیا سلطان محمد دستور فرستاد که با اسکندر همراهی کند و کاووس را وادارد تا به املاک موروث قناعت کند. پس از ماجراهایی سلطان محمد کیا لشکر به اسکندر داد و او بر کاووس چیره شد و رستمدار را زیر نگین گرفت. در اوایل سال ۸۶۳ق میان کار کیا سلطان محمد و امیر محمد رشتی دشمنی بروز کرد و کار به پیکار کشید. امیر محمد شکست شکست خورد و سلطان محمد کیا تا حدود رشت را تصرف کرد. اندکی بعد امیر محمد به بادکوبه گریخت و نظام الدین یحیی وزیر سلطان محمد کیا رشت را هم گرفت و امیر تجاسپ، پسر خردسال امیر محمد را در آنجا به حکومت نشاند و کوتاه زمانی بعد سلطان محمد او را برداشت و برادر خود شاه یحیی را حکومت رشت داد. او همچنین پسر خود سلطان علی کیا را حکم لاهیجان کرد ( حدود ۸۷۱ق)[۳۱]. از آن سوی باز میان کاووس و برادرش اسکندر نزاع افتاد. کار کیا سلطان محمد برای کمک به اسکندر لشکر آراست؛ اما چون خبر قتل جهانشاه در رسید(۸۷۲ق)، از آن قصد بازگشت و به درخواست امرای قزوین، که از آشوب آن ولایت بیم داشتند، امرای دیلم را دستور داد لشکر به قزوین برند و آن ولایت را ضبط کنند. سید ظهیرالدین مرعشی، صاحب تاریخ گیلان، سرکرده این سپاه بود. چون به قزوین رفتند خبر رسید که میرزا حسن علی، پسر جهانشاه در تبریز به حکومت نشسته و داروغه به قزوین فرستاده است. به دستور سید ظهیرالدین دیلمیان قزوین را رها کردند؛ اما چون ترکمانان آن شهر را آماج حمله قرار دادند، بازگشتند و همانجا بودند تا جلوداران سپاه سلطان ابوسعید تیموری در رمضان ۸۷۲ق به قزوین رسیدند. ظهیرالدین آنجا را ترک کرد؛ ولی باز به سبب هجوم ترکمانان بازگشت و تا وصول ابوسعید همانجا ماند ص ۴۱۸[۳۲]. از آن سوی حسن بیک آق قویونلو ( اوزون حسن) به سرعت بر قلمرو قرا قویونلوها استیلا می یافت و امرا و حاکمان شهرها به اطاعتش گردن می نهادند و او نیز داروغه و حاکم بر شهر ها نصب می کرد(۸۷۲ق). ظاهراً در همین ایام لشکریان کار کیا سلطان محمد مشغول محاصره قلعه طارم و غارت اطراف بودند و چون نمایندگان و مردان حسن بیک به آنجا رسیدند، آنان طارم را رها کردند و رفتند. آن دسته از لشکریان کار کیا هم که در قزوین بودند، بنا به گزارشی، به رودبار عقب نشستند[۳۳]. همین ایام میان امیر رستم، حاکم کوهدم، و کارکیا سلطان محمد اختلاف افتاد. چون کارکیا لشکر به آن سوی فرستاد، رستم گریخت و به اردوی حسن بیک پناه برد که هنوز ارتباطی میان او و سادات گیلان ایجاد نشده بود. بعضی از خویشان امیر محمد حاکم سابق رشت هم در اردبیل و آستارا دست و پایی کردند و بیامدند و با امیر رستم که او گویا نیز به گیلان آمده بود همداستان شدند و آشوبی بزرگ به راه انداختند. امیر علاء الدین، حاکم فومن و سپاهیان کار کیا سلطان محمد آشوب را فرو نشاندند و بسیاری را بازداشت کردند؛ ولی اندکی بعد به توصیه و تهدید حسن بیک، قلمرو سابق امیر رستم را به او بازگرداندند و او نیز پسر خود را بر آنجا گمارد و خود به اردوی فرمانروای ترکمان بازگشت[۳۴]. در ۸۷۳ق کار کیا سلطان محمد، لشکری آراست و با سید عبدالکریم مرعشی، که از مدتها پیش از برابر سید زین العابدین گریخته و به گیلان پناه برده بود، به مازندران فرستاد. سید زین العابدین گریخت و ساری به دست عبدالکریم افتاد[۳۵]. در این ایام که بیشتر ایران عرصه کشمکشها و سلطه جوئیهای ترکمانان و آخرین فرمانروایان تیموری بود، سادات گیلان برای حفظ خود و جلوگیری از هجوم این فرمانروایان، ناچار گاه از این و گاه از آن اطاعت می کردند. مدتی دراز مطیع امیر تیمور و شاهرخ و جانشینان او بودند. آنگاه به اطاعت جهانشاه قرا قویونلو در آمدند؛ و این زمان که هنوز حسن بیک استیلای خود را تثبیت نکرده بود، و سلطان ابو سعید به مصاف او می رفت، خود را مطیع فرمانروای امیر تیموری خواندند و پیشکشهای کرامند به بسطام و سپس دامغان، اردوی ابوسعید، فرستادند و آورده اند که خطبه و سکه به نام او کردند[۳۶]. اندکی بعد در همین سال سلطان ابوسعید کشته شد و سپاهش پراگنده گشت و گروهی از معتبران و امرا و لشکریان او به گیلان رفتند و مورد استقبال کار کیا قرار گرفتند[۳۷]. به نظر می رسد که کار کیا سلطان محمد در مازندران نیز چندان نفوذ داشته است بعضی مورخان فرمانروای مرعشی آن دیار را امیرِ منصوب و دست نشانده او خوانده اند. چنانکه آورده اند چون پس از قتل ابوسعید، قزوین دستخوش غارت و آشوب شد، امیر مازندران به دستور کارکیا سلطان محمد با سوار و پیاده به قزوین رفت و به تفحص و گردآوری اموال سلطان ابوسعید مشغول شد و از اموال و حقوق دیوانی آنچه توانست تحصیل کرد و همه را به گیلان فرستاد. بعد از چند روز به دستور کارکیا متوجه قلعه شمع ایران و طارم شد و سید عضد قزوینی از طرف کار کیا داروغه قزوین شد. اما چون دست تطاول و ستم دراز کرد، گیلانیان باز بیامدند قزوین را نگاه داشتند تا داروغه منصوب از سوی اوزون حسن آمد و شهر را تحویل گرفت[۳۸]. قدرت و نفوذ کار کیا سلطان محمد در این ایام که قلمروی بزرگ زیر نگین داشت چنان بود که بعضی نویسندگان تمام گیلانات را در تصرف دو پادشاه است که « دو تختگاه دارند و از غایت موافقت آن دو تخت را یکی شمارند و سفید رود در میان آن دو ولایت فاصله است و از اتفاق و اتحاد آن دو پادشاه آنکه هریک در مملکت دیگری نافذ فرمان است: شرق سفید رود ولایت قطب السلطنه و الدین کار کیا سلطان محمد است... و غربی سفید رود مملکت حضرت سلطنت پناه سلطان علاء الدین دباج است...[۳۹]». این موافقت و پهنه نفوذ کار کیا چنان بود که دیگری از مورخان تصریح کرده است که حکام دارالمرز از آستارا تا استرآباد مطیع او بودند[۴۰]. ظاهراً چندی بعد از قتل سلطان ابوسعید، کار کیا سلطان محمد به اطاعت از اوزون حسن گردن نهاد؛ و گفته اند که با تعهد پرداخت سالانه مقداری معتنابه ابریشم به خزانه او، نظارت و حکومت بیه پس را هم، گویا پس از مرگ امیر فلک الدین حاکم رشت، و امیر علاء الدین حاکم فومن در ۸۸۰ق[۴۱]، به دست آورد؛ و از اینرو در ۸۸۲ق امیر اسحاق را به حکومت آن نواحی- و به تعبیر درست تر، حاکم رشت و توابع- نشاند[۴۲]. کار کیا سلطان محمد کیا چهار شنبه پایان ربیع الاول ۸۸۳ق،یک روز پس از آنکه فرستاده سلطان خلیل آق قویونلو را استقبال کرد، درگذشت[۴۳].

پسر و جانشین او کار کیا میرزا سید علی(متولد جمعه ۱۹ رمضان ۸۴۷ق[۴۴]) یکی از بزرگترین فرمانروایان گیلان در سده های ۹و ۱۰ق ، از روزگار حیات پدر در امور حکومت و سیاست دخالت داشت و از ۸۶۲ق رسماً به حکومت لاهیجان منصوب شده بود. چون کار کیا سید محمد در گذشت (۸۸۳ق) به حکومت نشست. برادرانش همه مطیع و متحد او بودند و میرزا علی لشت نشاء را به کوچصفهان که قلمرو برادرش سید حسن بود، افزود و دیگر برادران را هم بی نصیب نگذاشت[۴۵]. در ۸۷۱ق تنکابن را به سلطان هاشم واگذاشت و در ۸۸۷ق سالار پسر رستم کوهدمی را که با ترکمانان همداستان شده و دست به تجاوز و ستم بر مردم گشوده بود، دستگیر و تنبیه کرد و کوهدم و نقله بر را به امیر اسحاق حاکم رشت داد .در ۸۹۳ق سید عبدالکریم مرعشی که از سالها پیش به سید محمد پناهنده شده بود و در گیلان می زیست، لشکری داد تا به مازندران رود و قلمرو موروث را طلب کند. سید عبدالکریم ساری را گرفت و سید زین العابدین به سواد کوه گریخت و از یعقوب بیک اق قویونلو کمک خواست. یعقوب بیک لشکری بزرگ به تصرف گیلان فرستاد؛ اما کار به صلح ختم شد و کار کیا میرزا علی ارسال خراج به فرمانروای ترکمان را بر عهده گرفت و سید عبدالکریم را هم، که باز مازندران را رها کرده و به گیلان آمده بود، به اردو فرستاد[۴۶]. این حادثه میرزا سید علی را خراجگزار و مطیع یعقوب بیک گردانید. چنانکه دو سال بعد(۸۹۵ق) که فرمانروای ترکمان به ییلاق سهند رسید، شاهان و حکام، از جمله کار کیا میرزا علی، برای اظهار اطاعت به اردو رفتند[۴۷]. در همان سال یعقوب بیک در گذشت و چندی بعد میر عبدالملک سپهسالار لمسر به دستور میرزا علی عازم تصرف قزوین شد.میر عبدالملک، یوسف بیک ترکمان را که به آن صوب می آمد در هم شکست و قزوین را گرفت و چندی بعد هجوم بداق بیک به آنجا را نیز در هم شکست(۸۹۶ق). آنگاه به دستور میرزا علی به سلطانیه هجوم برد و ساتلمیش بیک پسر یوسف بیک را که در اینجا لشکر آراسته بود درهم شکست و به قزوین بازگشت. چند بعد جهانشاه ترکمان خود را حاکم عراق(عراق ایران) خواند و به تسخیر شهرها اقدام کرد. کار کیا میرزا علی باز میر عبدالملکِ سپهسالار را با لشکر روانه قزوین کرد و ملوک رستمدار را نیز دستور داد با او همراه شوند. در کردان میان دو گروه جنگ شد. جهانشاه شکست خورد و میر عبدالملک شهریار و طهران و ری و ورامین را گرفت و تا فیروز کوه پیشروی کرد[۴۸]. از آن سوی ترکمانان سلطانیه قصد تصرف طارم کردند ؛ اما میر عبدالملک به سرعت بر سر آنها فرود آمد و آن لشکر را درهم شکست(۸۹۷ق). دوسال بعد کار کیا میرزا علی قلمرو مرعشیان را مورد هجوم قرار داد و سید شمس الدین را وادار به صلح کرد بر آن قرار که بار فروش را به سید عبدالکریم دهد و آمل و ساری در دست او بماند. همین ایام برای تنبیه مالک جهانگیر رستمداری لشکر به ناتل فرستاد و آنجا را ویران کرد و اندکی بعد کلاردشت را هم گرفت و ملک شاه غازی را دستگیر کرد و ملک اسکندر را بر آنجا نشاند( ۸۹۹ق)[۴۹].

در همین ایام اسماعیل صفوی پسر خردسال شیخ حیدر، از بیم رستم بیک ترکمان، با برادران و خاندانش فراری شد؛ و چون امیر اسحاق حاکم رشت از دوستان و نزدیکان محمد بیک شوهر شاه پاشا خاتون دختر شیخ جنید بود، صفویان به قلمرو او رفتند و در رشت مقام گرفتند. چندی بعد کارکیا میرزا علی که معتقد بود امیر اسحاق از عهده پذیرایی و محافظت او بر نخواهد آمد، صفویان را به لاهیجان دعوت کرد و استقبالی پر شکوه تدارک دید و اسماعیل را در خانه ای در میدان لاهیجان روبروی مدرسه کیا فریدون فرود آورد. اسماعیل بیش از ۶ سال همانجا ماند و از همواره از مهمان نوازی و حمایت و احترام کارکیا برخوردار بود. رستم بیک چند بار به تهدید کارکیا برخاست تا او را به استرداد اسماعیل وادارد؛ و حتی چند بار به دامنه ارتفاعات جنوبی قلمرو او حمله برد؛ اما میرزا علی تن در نداد. چندی بعد در ۹۰۶ق، که رستم بیک در گذشته و قلمرو اوزون حسن میان نوادگان او، سلطان مراد و الوند بیک تقسیم شده و همه جا آشوب و پریشانی بود، اسماعیل خواست به اردبیل بازگردد. کار کیا به سبب صغر سن و قلت یارانش از او خواست بماند. اما اسماعیل نپذیرفت و براه افتاد و میرزا علی یکی از سادات بلند پایه خاندان خود را با او همراه کرد. در راه بعضی از حاکمان بیه پس، که گفته اند با الوند میرزا همراه بودند، مزاحمتهایی برای اسماعیل ایجاد کردند[۵۰]. چون اسماعیل به اردبیل رفت، کار کیا میرزا علی به گوشمالی امیر اسحاق رشتی برخاست. لاهجی دلیل این تازش را اولاً عهد و پیمان امیر اسحاق با الوند بیک، بدون اجازه کارکیا ؛ ثانیاً همداستانی او با سید شمس الدین مرعشی، وقتی که کار کیا میرزا علی لشکر به آنجا می فرستاد و به همین سبب نتوانست ساری را تصرف کند؛ و ثالثاً مزاحمتی که برای اسماعیل صفوی در راه بازگشت او به اردبیل ایجاد کرده بود. میرزا علی بنابراین لشکر آراست و سادات مازندران و امرای رستمدار و داروغه قزوین و حاکمان فیروزکوه و دیگر امرای تابع او همه با لشکرهای خود گرد آمدند و جملگی به بیه پس تاختند؛ اما از امیر اسحلق و متحدانش شکست خوردند و کارکیا ناچار به صلح شد و کوچصفهان را به امیر اسحاق داد( ۹۰۷ق)[۵۱]. در این میان اسحاق درگذشت و امیر حسام الدین به کومت نشست؛ اما نزاع میان بیه پیش و بیه پس خاتمه نیافت. چه میرزا علی می خواست از فرصت استفاده کند و کوچصفهان را باز پس گیرد.اما حسام الدین و سپهسالارش عباس آن شهر را محافظت کردند و حتی به لشت نشاء نیز یورش بردند و مردان کار کیا را بیرون راندند و آن جا را بسوختند. آنگاه عباس به لاهیجان رفت و از آنجا قصد رانکوه کرده که مقر میرزا علی بود. کار کیا میرزا علی از آنجا هم عقب نشست و عباس رودسر و رانکوه را گرفت و غارت کرد و آتش زد. کار کیا ناچار صلح کرد و جیحان و رحمت آباد را به حسام الدین داد. چند ماه بعد باز کار کیا در صدد شد متصرفات سابق را باز پس گیر؛ اما ناکام ماند و کار را رها کرد(۹۰۸ق).

کوچصفهان و لشت نشاء را کارکیا میرزا علی از سالها پیش به برادر خود سلطان حسن داده بود. در این تاریخ که کوچصفهان از دست رفته و لشت نشاء نیز سوخته و ویران شده بود و سلطان حسن در آمد و املاکی نداشت، میرزا علی طالقان را به او داد. اما امرا و کارگزاران دو برادر که با یکدگر رقابت و دشمنی داشتند به کار برخاستند تا میان آن دو را نیز به هم زدند و بخصوص خبر آوردند که کار کیا میرزا علی بر آن است تا سلطان هاشم، برادر دیگر، را جانشین خود گرداند. چندی بعد امیر حسام الدین رشتی لشکر برداشت و برای جنگ روانه دیلمان شد. کار کیا میرزل علی از یک سوی سلطان حسن را دستور داد به دیلمان رود؛ و از سوی دیگر سلطان هاشم را با لشکر روانه رشت کرد.مقارن ایامی که حسام الدین در دیلمان تاخت و تاز می کرد، سلطان هاشم رشت را به باد غارت داد، و یارانش چنان مشغول شدند که از جنگ و تصرف شهر باز ماندند و هریک از گوشه ای متفرق شدند و امرایشان هم به همین بهانه روی به بازگشت نهادند؛ اما مورد هجوم پادگان رشت، که سربازانش چند روز پیشتر گریخته بودن، واقع شدند و بسیاری از مردم بیه پیش کشته و بعضی سرانشان اسیر شدند( ۹۰۹ق)[۵۲]. در زمستان ۹۰۹ق شاه اسماعیل به قصد تصرف فیروز کوه و تنبیه کیا حسین چلاوی، به آن ولایت رفت. سلطان حسن برادر میرزا علی در اینجا به حضور شاه رسید و به گرفتن تاج و کمر و قبه های زرین و مرصع مفتخر شد و به گیلان بازگشت؛ اما اندکی بعد، شاید به استظهار توجه شاه اسماعیل به او، بر میرزا علی طغیان کرد و کیا فریدون را که رکن سلطنت برادرش بود به قتل آورد و کار کیا میرزا علی نیز خود یا با فشار سلطان حسن، کناره گرفت و رشته امور را به برادر داد (۹۱۰ق)[۵۳]. گفته اند سلطان حسن پیشتر با امیر حسام الدین توافق کرده بود که چون خود به حکومت نشیند، میان آن دو اتحاد و پیمانی ایجاد گردد. اما پس از آن که سلطان حسن بر تخت نشست، حسام الدین عقد اتحاد را به فرستادن میرزا علی به رشت موکول کرد و در همان حال به بیه پیش هجوم برد و به غارت و سوختن لاهیجان و رانکوه دست زد و چون مردم به دفاع برخاستند، به بیه پس بازگشت. کار کیا سلطان حسن پسر خود سلطان احمد خان را به شکایت نزد شاه اسماعیل فرستاد. شاه از احمد خان استقبال کرد و دختر لله بیک امیر الامرای خود را به او داد و لشکری به فرماندهی بیرام بیک با او به گیلان فرستاد.بیرام بیک در اینجا همراه با لشکریانی که امرای مازندران و رستمدار به درخواست سلطان حسن فرستاده بودند، با حسام الدین به کشمکش آغاز کرد؛ اما چون هوا گرم شد، با اجازه شاه گیلان را رها کرد و برفت. سلطان حسن باز احمد خان را به دربار شاه فرستاد. شاه نیز کرد بیک، از امرای بزرگ خود را به گیلان فرستاد و به حسام الدین دستور داد ولایات متصرفی بیه پیش را باز گرداند و با سلطان حسن عهد صلح نویسد. حسام الدین به انکار برخاست و کرد بیک بی حصول مقصود بازگشت. از آن سوی کار کیا سلطان حسن به استمالت برادر دیگر خود سلطان هاشم برخاست و او را به درخواست خود به حکومت طالقان و لمسر گمارد؛ اما سلطان هاشم به راه نیامد و شکایت به شاه برد که کار کیا سلطان حسن ملک موروث را به او نمی دهد. شاه نیز لشکری در اختیار او نهاد. سلطان هاشم در کرجیان موضع گرفت و آشکارا به جنگ با برادر برخاست. سلطان حسن کوشید او را نصیحت کند و چون راه به جایی نبرد، محمد کیا، سپهسالار تنکابن را بر سر او فرستاد. سلطان هاشم به سخت سر رفت و چون جنگ شد، تاب نیاورد و گریخت و سر انجام به مازندران پناه جست[۵۴]. ظاهراً شاه اسماعیل باز برای ایجاد صلح میان سلطان حسن و حسام الدین، شیخ نجم الدین گیلانی را به آنجا فرستاد و شیخ که دانست حسام الدین به راه نمی آید و حتی فرستادگان او را حبس کرده است، از شاه اجازه حمله به بیه پس خواست. شاه اسماعیل که این زمان در کردستان بود، خود روانه گیلان شد و در طارم اردو زد. احمد خان پسر سلطان حسن اینجا نیز باز به اردوی شاه رفت(۹۱۱ق). از آن سوی، میرزا علی که نسبت به دو تن از امرای سلطان حسن سخت بد گمان بود و می اندیشید که آن دو سرانجام سلطان حسن را به کشتن او تحریک خواهند کرد، پیشدستی کرد و چند تن از امرای دولت و حکام ولایات را با خود همداستان کرد و مقر او را شبانگاه در رانکوه به محاصره گرفت. آنگاه تنی چند از یارانش به درون رفتند و سلطان حسن را در بستر خواب به قتل آوردند( پنجشنبه ۴ رمضان ۹۱۱ق). به دنبال این حادثه امرای سلطان حسن گرد آمدند و به مقابله رفتند. میرزا علی شکست خورد و گریخت، ولی او را گرفتند و کشتند. این حادثه روز جمعه ۵ رمضان ۹۱۱ق، یعنی چند ساعت پس از قتل سلطان حسن اتفاق افتاد[۵۵]. کار کیا میرزا علی موقع مرگ ۶۴ سال داشت و ۲۶ سال پس از پدر به استقلال فرمان راند. او فرمانروایی نیرومند و در عین حال پرهیزگار و عابد و پاکدل بود و با مردم به عدالت رفتار می کرد؛ چنانکه مالیاتهای ستمگرانه زنه زر ( مالیات مخصوص ازدواج) و مرده سورانه ( مالیات کفن و دفن) را در قلمرو خود، جز تنکابن که در دست سید یحیی عموی او بود، برداشت و به دختران نیز اجازه داد از والدین بدون پسر خود ارث برند[۵۶].

چون سلطان حسن به قتل رسید، پسرش سلطان احمد خان در اردوی شاه اسماعیل در طارم بود. به گزارش لاهجی چون از واقعه خبر یافت مبلغی هنکفت به نوکران و صاحب منصبان شاه داد و اجازه رفتن گرفت و به گیلان روانه شد. اما حسینی آورده است که شاه بر حسب حقوق خدمت، او را با اسباب پادشاهی و لشکر بسیار به گیلان فرستاد و تأکید کرد که قاتلان پدر را به مجازات رسانَد. بنابراین خان احمد چون به رانکوه رسید، نخست کشندگان سلطان حسن و میرزا علی را گرفت و همه را به قتل آورد[۵۷]. چندی بعد شاه اسماعیل به قصد تسخیر بیه پس به راه افتاد و کار کیا سید احمد خان هم با سپاه در خورمه لات به او پیوست. جلوداران لشکر صفوی کوچصفهان را گرفتند و مقرر شد شاه خود به سمت فومن و سید احمد خان به سوی رشت روند. اما حسام الدین در دافجا موضع گرفته بود، ناچار از شاه عفو و صلح خواست. شاه پذیرفت و صلح شد بر آن قرار که تا وقتی روابط سید احمد با شاه حسنه است، حسام الدین نیز با کار کیا سید احمد در مقام صلح باشد. شاه اسماعیل آنگاه لله بیک را در کوچصفهان گذاشت و خود از راه طارم به سلطانیه رفت. سید احمد خان نیز روانه لاهیجان شد؛ اما به گفته لاهجی از آغازهای حکومت ناچار بود با امرا و خوانین و اطرافیان کم خرد و منافق خود به کشمکش در افتد. حتی عمویش سلطان هاشم هم یک وقت به فکر تصرف حکومت افتاد؛ اما شکست خورد و کشته شد[۵۸]. به علاوه حسام الدین هنوز به فکر تصرف بیه پیش بود و به انواع وسایل، بخصوص به توسط یکی از نزدیکان و وابستگانش، شیخ نجم الدین، که از امرای مقرب شاه بود، در این کار می کوشید. چنانکه در ۹۱۳ق به توسط همو حکمی از شاه گرفت که او را به عنوان حاکم پشتکوهِ بیه پیش و لشت نشاء می شناخت. کارکیا سید احمد نپذیرفت و کسانی را نزد شاه اسماعیل فرستاد و آن حکم را نقض کرد. حسام الدین آماده جنگ شد؛ اما چون دید کارکیا سید احمد نیز به جنگ در ایستاده، از لشکر کشی منصرف شد. اما اندک زمانی بعد به واسطه همان شیخ نجم الدین به شاه قبولاند که لاهیجان را به نام و برای او تصرف کند و لشت نشاء را خود بردارد. چون موافقت شاه رسید، حسام الدین لشکر برداشت و روانه دیلمان شد. کارکیا سید احمد هم لشکری از سراسر پشتکوه و رانکوه و لاهیجان گرد آورد و به جنگ رفت؛ اما شکست خورد و لاهیجان به دست حسام الدین افتاد( ۹۱۴ق). کارکیا به رانکوه رفت و شرح واقعه را به شاه اسماعیل در بغداد نوشت. چند ماه بعد (۹۱۵ق) حسام الدین به توسط شیخ نجم الدین فرمان حکومت لشت نشاء را نیز از شاه گرفت. کار کیا این بار نیز آماده جنگ شد و باز نماینده ای نزد شاه فرستاد. حسام الدین از فرصت سود برد و پاشیجا و لشت نشا را به باد غارت و ویرانی داد. در این میان شیخ نجم الدین درگذشت و نماینده کار کیا سید احمد توانست شاه اسماعیل را به ابقای لشت نشا در دست کارکیا راضی کند. شاه همچنین به طرفین دستور ترک مخاصمه داد و کار کیا را نزد خود خواند. سید احمد به دیدار شاه رفت و شاه نیز او را بسی نواخت و حکومت سراسر دارالمرز از آستارا تا استراباد را به او داد و در این باره فرمان نوشت و منشورها به همه جا فرستاد(۹۱۶ق)[۵۹].

شاه اسماعیل همین زمانها به سرکوب ازبکها رفت و آنگاه روی به گیلان نهاد (۹۱۷ق) و از کار کیا سید احمد خواست برای تصرف بیه پس در رکاب او آماده شود. حسام الدین هراسان شد و مادر و پسر خود امیر دباج را با هدایا به اردو فرستاد و شاه را خشنود گردانید و از لشکر کشی بازش داشت. با این حال حسام الدین دست از دشمنی با کار کیا بر نداشت و این بار آقا رستم روز افزون، حاکم ساری، به وساطت برخاست، ولی راه به جایی نبرد. در این میان آقا رستم در گذشت و سید عبدالکریم با اجازه کارکیا ساری را تصرف کرد و آقا محمد پسر آقا رستم را بیرون راند[۶۰].

امیر حسام الدین چندی بعد درگذشت و پسرش امیر دباج حکومت بیه پس را به دست گرفت. اما با دیوانیان و تحصیلداران شاه اسماعیل بد رفتاری کرد. شاه نیز دورمیش خان دستور داد همراه با سید احمد خان، که آن زمان در اردوی شاه بود، به سرکوب و تنبیه امیر دباج اقدام کند. امیر دباج سخت هراسان شد و مال و هدایا به شاه پیشکش کرد و نامه ای هم به کارکیا سید احمد نوشت و او را به وساطت برانگیخت. کار کیا کوشید تا سرانجام شاه را از حمله به بیه پس باز داشت[۶۱].

چون شاه طهماسپ بر تخت نشست، کارکیا سید احمد خان همچنان مطیع صفویه ماند و به قزوین حضور یافت و مورد عنایت و احترام شاه واقع شد[۶۲]. احتمالاً پس از این دیدار (۹۳۲ یا ۹۳۳ق)از مذهب زیدیه جارودیه که مذهب قدیم گیلانیان بود، به مذهب اثنی عشریه گروید و مردم را نیز به آن تشویق کرد. او سرانجام در روز دوشنبه ۲ شعبان ۹۴۰ق در ۴۶ سالگی در گذشت [۶۳].

پس از مرگ سید احمد خان، پسر مهتر او، سید علی کیا، با تمایل امرا، خاصه سید یحیی کیا دایی و سپهسالار بیه پیش به حکومت نشست. اما شش ماه بیشتر دوام نیاورد. چه برادر کهترش سید حسن کیا که مردی متهور و بی باک بود، به دعوی برخاست و لشکر آراست و روی به لاهیجان نهاد. سید علی به مقابله رفت ولی بیشتر مردانش دل با سید حسن داشتند و از اینرو سید علی را رها کردند و به برادرش پیوستند. سید علی گریخت. اما سید حسن کیا او را به چنگ آورد و کشت و خود به حکومت نشست (۹۴۱ق)[۶۴]. در آغاز حکومتش امیر دباج ملقب به مظفر سلطان حاکم بیه پس را در هم شکست و تمام گیلانات را تصرف کرد. مدت حکومت او که حدود سه سال به طول انجامید با ستمگری و خونریزی توأم بود و بسیاری از اعیان گیلان را به قتل آورد. سرانجام خود او در ۹۴۳ ق به مرض طاعون در گذشت[۶۵].

چون سید حسن کیا در گذشت، پسرش سید احمد(دوم) معروف به خان احمد خان، یک سال بیش نداشت. امیر ابو سعید بهادر ،که پیشتر از امرای بلند پایه و صاحب اختیار ملک بود، به نام او رشته کار ها را به دست گرفت. بعضی مورخان آورده اند که شاه طهماسپ حکومت خان احمد خان خردسال را به رسمیت شناخت و برادر خود بهرام میرزا را برای سامان دادن امور به گیلان روانه کرد. حتی پس از قتل امیر دباج، حکومت بیه پس را هم به او داد[۶۶]. اما بعضی گزارشهای دیگر بر آنند که شاه به تحریک کیا خور کیای طالقانی ، بهرام میرزا را حکومت گیلان داد و او دیلمان و لاهیجان را تصرف کرد. بنابراین امرای دولت سادات، خان احمد خان را برداشتند و به کوهها و جنگلها گریختند. مردم که از قزلباشان متنفر بودند به مقابله برخاستند و بهرام میرزا ناچار آنجا را رها کرد و برفت. در این میان امیر عباس که برادرش قرا محمد سپهسالار رشت بود، خود را امیر الامرا خواند و خان احمد خان را برداشت و به لاهیجان برد و به نام او به حکومت نشست. پس از ماجراهایی امیر عباس کشته شد و برادر کهترش سرافراز سلطان به جای او برقرار شد. سه سال بعد او نیز بمرد و خان احمد خان که حالا حدود ۱۶ سال داشت ( ۹۵۸ق) خود امور دولت را به استقلال به دست گرفت[۶۷].

پیش از آن در سالهایی که امیر عباس و برادرانش امور را اداره می کردند، به سبب ستمگری والیانی که به نام خان احمد خان به رشت می رفتند، مردم این ولایت امیر شاهرخ از خاندان اسحاقیه را که در خلخال می زیست آوردند و نامزد حکومت کردند. اما شاهرخ و جانشین او سلطان محمود خان پسر امیر دباج، که گویا شاه نیز حکومت آنها را تأیید کرده بود، هردو به فرمان خان احمد خان کشته شدند. این واقعه موجب رنجش و خشم شاه طهماسپ شد و از یک سوی حسین قلی بیک شاملو را نرد او فرستاد و دستور داد از بیه پس عقب نشینی کند و نماینده ای به دربار فرستد؛ و از سوی دیگر جمشید خان نواده پسر امیر محمود و نواده امیر دباج را به حکومت بیه پس، و امیر ساسان را به حکومت گسکر منصوب کرد[۶۸]. خان احمد خان به مخالفت برخاست و به نصایح شاه و نمایندگان او نیز اعتنا نکرد. چون شاه چنین دید و شاید به دلیل سوء ظنی که نسبت به او به سبب رابطه مشکوکش با بایزید ،شاهزاده فراری عثمانی که به ایران آمده بود، داشت، امیر ساسان را به پیکار و اخراج خان احمد خان مأمور کرد. نماینگان و امرایی که شاه فرستاده بود همچنین رشت را تصرف کردند و جمشید خان را به حکومت نشاندند و امیر ساسان هم گشکر را گرفت و والی منصوب از سوی خان احمد خان را بیرون راند. بنابراین خان احمد خان از بخش اعظم بیه پس عقب نشینی کرد ولی کوچصفهان را نگاه داشت[۶۹]. چندی بعد توسط سردارانش امیر ساسان را درهم شکست و قصد رشت کرد( ۹۷۴ق)[۷۰]. شاه طهماسپ این بار یولقلی بیک ذوالقدر را به گیلان فرستاد تا فرمان شاه را دایر بر عقب نشینی از کوچصفهان به او ابلاغ کند؛ اما خان احمد خان کسانی را فرستاد و او را به قتل آورد[۷۱]. شاه خشمناک شد و دستور داد خان احمد خان گیلان را رها کند و در عراق و فارس و کرمان، هرجا که خواهد مقام گزیند. خان احمد خان نپذیرفت و شاه نیز سپاه به سرکوب او فرستاد. در نخستین یورش، خان احمد خان شکست خورد و به دیلمان و سپس لاهیجان رفت. پیکار مجدد میان امرا و سپهسالاران بیه پیش با لشکر صفوی هم به شکست آنها انجامید و خان احمد خان از شاه عفو خواست؛ اما پذیرفته نشد و او نیز از بیم جان به اشکور گریخت. مصوم بیک سردار شاه طهماسپ بر بیه پیش مستولی شد و برای دستگیری خان احمد خان همانجا ماند[۷۲]. خان احمد خان یک سال در کوهستان اشکور سرگردان بود تا او را دستگیر کردند. معصوم بیک او را به قزوین فرستاد و شاه به رعایت حقوق کار کیائیان از خون او درگذشت؛ ولی به دژ قهقهه در آذربایجان به زندانش افکند(۹۷۵ق)[۷۳]. او حدود ۶ سال در آنجا با اسماعیل دوم صفوی، پسر شاه طهماسپ، حبس بود و همواره از سختی زندگی خود شکایت می کرد؛ تا در ۹۸۱ق او را به دژ اصطخر فارس منتقل کردند[۷۴]. پس از مرگ شاه طهماسپ (۹۸۴ق)، اسماعیل دوم که از بند رسته بود به سلطنت نشست. گرچه گفته اند او بر اساس قولی که به خان احمد داده بود، او را آزاد کرد[۷۵]، ولی به نظر می رسد او در دوره بس کوتاه و پر تلاطم حکومت خود نتوانست به وعده وفا کند و چون محمد خدابنده به سلطنت نشست، به خواهش مهد علیا همسر خویش از سادات مرعشی مازندران، خان احمد خان را در ۹۸۵ق آزاد کرد و مریم بیگم دختر شاه طهماسپ، را به او داد . سپس به حکومت بیه پیش منصوبش ساخت[۷۶]. از این پس میان خان احمد خان با جمشید خان نواده امیر د باج خاکم بیه پس و کامران میرزا کوهدمی و امیر سیاوش حاکم گسکر، سلسله پیکارهایی رخ داد که منجر به تسلط خان احمد خان بر بیشتر بیه پس شد[۷۷].

در سال ۹۹۶ق شاه عباس اول بر تخت نشست. او که از آغاز کار کوشید امرای محلی را براندازد و نفوذ و فرمان دولت مرکزی را همه جا روان گردانَد، فرصتی می جست تا خان احمد را، که ظاهراً فرمانبردار صفویان و باطناً مستقل بود، هم ساقط کند. در این میان خان احمد وزیر خود خواجه مسیح را عزل کرد و خواجه حسام الدین لنگرودی را که در ایجاد و تداوم روابط خان احمد با عثمانی و روسیه نقش داشت، وزارت داد. خواجه مسیح به قزوین رفت و شاه را به تسخیر گیلان تشویق کرد(۹۹۷ق). سال بعد محمد شریف خان چاووشلو پس از قتل مرشد قلی خان استاجلو، با چند تن از امیران شاملو به خان احمد پناهنده شد و چون شاه آنها را طلب کرد، خان احمد نه تنها اعتنا نکرد بلکه حسام الدین را به استانبول فرستاد و سلطان عثمانی را به حمله به قزوین بر انگیخت. چندی بعد شاه عباس دختر خان احمد را برای پسر خود صفی میرزا خواستگاری کرد. خان احمد نپذیرفت و فرستاده شاه را بازگرداند. البته بعداً به این ازدواج تن در داد و امرایی را که به او پناه آورده بودند هم تسلیم کرد؛ اما شاه به سبب ارتباط خان احمد با عثمانیها همچنان خشمناک و مترصد فرصت بود تا او را براندازد [۷۸]. چندی بعد امرای آذربایجان و گیلان را بر سر او فرستاد و دستور داد گیلان را رها کند و برای عذرخواهی از شاه به قزوین رود. خان احمد امتناع کرد و آماده جنگ شد و سپهسالاران لاهیجان و دیلمان را با تنی چند از دیگر امرا روانه پیکار کرد. احتمالاً در همین ایام هیأتی به مسکو فرستاد و از فئودور ایوانوویچ تزار روسیه درخواست کمک نظامی کرد[۷۹] و خود با نقدینه هایش به لنگرود رفت[۸۰]. طی جنگی که درگرفت سپاه خان احمد، گویا به سبب خیانت امیر عباس لشته نشایی شکست خورد[۸۱]. خان احمد یکی از امرای خود، کیا فریدون، را مأمور کرد خانواده او را به لنگرود آوَرَد تا از آنجا به شیروان روند. اما کیا فریدون که رنجشی از خان در دل داشت، دختر و همسر خان احمد را به مأموران شاه سپرد و خان احمد ناچار با چند تن از یارانش به شیروان گریخت و سلسله کار کیائیان در این تاریخ(۱۰۰۱ق) منقرض شد[۸۲]. یکی از نویسندگان آورده است خان احمد خان از شاه اجازه سفر حج گرفت و برفت[۸۳]؛ ولی منابع دیگر این گزارش را تأیید نکرده اند.

به هرحال خان احمد بزودی وارد استانبول شد و به سلطان مراد پناه برد. سلطان مراد و سیاوش پاشا صدر اعظم و مولانا سعدالدین مفتی بزرگ همه به وساطت برخاستند و سلطان به شاه عباس پیام داد که اگر گیلان را به خان بازگرداند، هریک از ولایات شیروان را که بخواهد به او می دهد. اما هیچیک از این وساطت ها فایده نکرد و شاه عباس نپذیرفت[۸۴]. خان احمد چندی بعد در بغداد ساکن شد و مستغلاتی در آنجا پدید آورد و از درآمد آن زدنگی می کرد. یک وقت هم نامه شکوه آمیز به جلال الدین اکبر، شاه تیموری هند، فرستاد. خان احمد خان همچنان در بغداد بود تا در ۱۰۰۵ق همانجا در گذشت و پیکرش را در نجف به خاک سپردند[۸۵].

منابع:

اسفزاری، معین الدین محمد، روضات الجنات فی اوصاف مدینه هرات، به کوشش سید محمد کاظم امام، تهران،۱۳۳۸ش؛

اسکندر بیک ترکمان، عالم آرای عباسی، تهران، ۱۳۵۰ش؛

افوشته ای نطنزی، محمود، نقاوه الآثار، به کوشش احسان اشراقی، تهران، ۱۳۵۰ش

بخاری، ابو نصر سهل بن عبدالله، سر السلسلۀ العلویه، به کوشش سید محمد صادق بحر العلوم،

نجف، ۱۳۸۱ق/س ۱۹۶۲م

ثابتیان، ذبیح الله، اسناد و نامه های تاریخی و اجتماعی دوره صفویه، تهران، ۱۳۴۳ش؛

جنابذی، میرزا بیک حسن، روضه الصفویه، به کوشش غلامرضا مجد طباطبایی، تهران، ۱۳۷۸ش؛

حافظ ابرو، شهاب الدین عبدالله، زبده التواریخ، به کوشش سید کمال حاج سید جوادی، تهران، ۱۳۷۲ش؛

حسینی استرآبادی، تاریخ سلطانی، از شیخ صفی تا شاه صفی، به کوشش احسان اشراقی، تهران، ۱۳۶۴ش؛

خنجی اصفهانی، فضل الله روزبهان، تاریخ عالم ارای امینیف به کوشش محمد اکبر عشیق، تهران، ۱۳۸۲ش؛

خواندامیر، غیاث الدین همام، حبیب السیر، به کوشش محمد دبیر سیاقی، تهران ۱۳۵۳ش؛

رابینو، ه.ل.، سفرنامه مازندران و استرآباد، ترجمه وحید مازندرانی، تهران، ۱۳۴۳ش؛

روملو، حسن بیک، احسن التواریخ، به کوشش عبدالحسین نوایی، تهران، ۱۳۸۴ش؛

سمرقندی، کمال الدین عبدالرزاق، مطلع السعدین و مجمع البحر ین، به کوشش عبدالحسین نوایی، تهران، ۱۳۸۳ش؛

شامی، نظام الدین، ظفرنامه، به کوشش پناهی سمنانی، تهران، ۱۳۶۳ش؛

شاه طهماسب صفوی، تذکره، برلین، کاویانی، ۱۳۴۳ق؛

شوشتری، قاضی نورالله، مجالس المؤمنین، تهران، ۱۳۶۵ش؛

شیخ علی گیلانی، تاریخ مازندران، به کوشش منوچهر ستوده، تهران، ۱۳۵۲ش؛

طهرانی، ابوبکر، کتاب دیار بکریه، به کوشش نجاتی لوغال و فاروق سومر، تهران، ۱۳۵۶ش؛

عالم آرای صفوی، به کوشش یدالله شکری، تهران، ۱۳۵۰ش؛

علامی، ابوالفضل، اکبر نامه، به کوشش مولوی عبدالرحیم، کلکته، ۱۸۸۶م

فلسفی، نصرالله، زندگانی شاه عباس اول، تهران، ۱۳۳۹ش؛

فومنی گیلانی، ملا عبدالفتاح، تاریخ گیلان، به کوشش منوچهر ستوده، تهران، ۱۳۴۹ش؛

لاهجی، علی بن شمس الدین، تاریخ خانی، به کوشش منوچهر ستوده، تهران، ۱۳۵۲ش؛

مرعشی، سید ظهیر الدین، تاریخ طبرستان و رویان و مازندران، به کوشش محمد حسین تسبیحی، تهران، ۱۳۴۵ش؛

همو ، تاریخ گیلان و دیلمستان، مطبعه عروهالوثقی، ۱۳۳۰ق؛

مسعودی، علی بن حسین، مروج الذهب و معادن الجوهر، به کوشش شارل پلا، بیروت، ۱۹۷۴م؛

میرخواند، میرمحمد بن سید برهان الدین، روضه الصفا، تهران، ۱۳۳۹ش؛

واله اصفهانی، محمد یوسف، خلد برین، به کوشش میرهاشم محدث، تهران، ۱۳۷۲ش؛

هدایت، رضا قلیخان، روضه الصفای ناصری، تهران، ۱۳۳۹ش؛

یزدی، شرف الدین علی، ظفرنامه، به کوشش محمد عباسی، تهران، ۱۳۳۶ش؛

Rabino, H.L.," Rulers of Gillan", JRAS, ۱۹۲۰, part III

Id, " Rulers of Lahijan and Fuman in Gillan, Persia", JRAS, ۱۹۱۸

مفاخر گیلان

گیلان، با جلگه های سرسبز و کوه های سر به فلک کشیده اش، فرزندانی را در دل خود بارو نمود که آوازه شهرت شان گاهی از مرزهای کشور نیز فراتر رفته است. در این مجموعه با برخی از این بزرگان آشنا می شویم.

حسن دیلمی فقیه و مجتهد و شاعر سده هشتم. ابوالفتح گیلانی حکیم و ادیب دربار جلال الدین اکبرشاه تیموری، عبدالقادر گیلانی عارف، حکیم و فیلسوف قرن ششم، بابا نصیبی گیلانی شاعر، محمد حسن گیلانی فیلسوف و عارف، محمد قاسم لاهیجی حایری از خوشنویسان سده دهم.

در قرن دوازده محمود پاینده حزین لاهیجی شاعر بزرگ و میرزا ابوالقاسم رشتی مجتهد و ادیب و شاعر. در سده 11 حکیم حاذق از پزشکان به نام در هندوستان و نورالدین محمد لاهیجی متخلص به "قراری" از کاتبان و خوشنویسان. در قرن سیزده؛ حسن حسام الاسلام دانش واعظ و شاعر بزرگ. سید محمد باقر شفتی از نام آوران جهانی شیعه، حاج ملا محمد رفیع مجتهد و صاصب فضل، بهایی لاهیجانی از فضلا و علمای طراز اول و دارای کتابخانه ای بزرگ، شیون فومنی صبوری رشتی دایر کننده اولین داروخانه مجهز در رشت. همچنین سعیدالاهیجی نقاش و طراح بی نظیر زرینه ها و سیمینه ها که تخت طاووس را به دستور جهانگیرخان بابری ساخت. شرفشاه دولایی شاعر و عارف بزرگ. محمد بن علی شریف لاهیجی مجتهد و محقق و معاصر میرداماد. شمس الدین محمد لاهیجی از اعاظم و بزرگان دارالعلم لاهیجان در دوران حکومت کیاییان. ضیاء لاهیجی، شاعر و کنده کار چیره دست. طالب گیلانی پزشک دستگاه کیاییان ملاطی. عبدالفتاح فومنی هم عصر شاه عباس صاحب کتاب تاریخ گیلان. قطب الدین لاهیجی از علمای شیعه و شاگردان میرداماد. کیکاووس زیاری از پادشاهان دانشمند آل زیار و صاحب کتاب قابوس نامه، گوشیار گیلانی، ریاضیدان و اخترشناس برجسته، مالک دیلمی از معروف ترین خوشنویسان ایران. مهیار دیلمی کاتب و شاعر آل بویه.

و از معاصران شعرایی چون هوشنگ ابتهاج (هـ ا. سایه)، حسین سمیعی ادیب السلطنه، اسماعیل دهقان، محمد باقر طاهری، گلچین گیلانی، نصرت رحمانی، مهکامه محصص، سید حسن معصومی اشکوری. پروفسورها و پزشکان متخصصی چون فرحناک اسدی، ابوالحسن اعتمادی، حسن اکبرزاده، آذر اندامی، فضل الله رضا، علی زرگری، ابراهیم سمیعی، فریدون سمیعی، مجید سمیعی، علی نوبخت حقیقی. علمایی چون بهاء الدین املشی، محمد تقی بهجت فومنی، سید محمد تائب، شیخ محمد زاهد رشتی، محمد تقی فخردایی، صادق احسان بخش، محمد محمدی گیلانی. محققان و دانشمندان، نویسندگان و مترجمینی چون محمود بهزاد، ابراهیم پور داوود، مهدی تجلی پور، حسن تقی زاده میلانی، محمد جعفر جعفری گیلانی، علی حاکمی، جعفر خمامی زاده، عنایت الله رضا، فضل الله رضا، شاپور رواسانی، محمد روشن، جلال ستاری، سیروس سهامی، احمد سمیعی، عبدالعلی طاعتی، ابراهیم فخرایی، کریم کشاورز، باقر قدیری اصلی، عبدالکریم گلشنی، محمد علی مجتهدی، رضا مدنی، محمد معین، احمد مهراد، احمد مرعشی و هنرمندانی چون اسحق شهنازی، جلیل ضیاپور، اکبر رادی و ...

منبع :سازمان میراث فرهنگی استان گیلان

درباره نام "گیلان" و معانی واژه گیل نظرات مختلفی ابراز شده است. لغت نامه دهخدا گیلان را ماخوذ از واژه "گیل" به اضافه پسوند "ان" دانسته و افزوده است در پهلوی Gelan به معنی مملکت گل ها و نزد یونانی ها Gelae و در اوستا نام ناحیتی به نام وارنا است.

فرهنگ فارسی معین این واژه را چنین تعریف کرده است: "گیلان[gelan گیل + ان] ناحیه ای در جنوب غربی بحر خزر مسکن قوم گیل، در قدیم قسمت کوهستانی گیلان را دیلم و مردمان آن را دیلمان می گفتند..."

"الکساندر خود زکو" نام این ایالت را برگرفته از واژه گیل می داند که در لهجه محلی مردم آن به معنای گل است و در واقع معرف سرزمینی باتلاقی است.

"را بینو" نام گیلان را مشتق از کلمه اوستایی Varena نام ناحیه ای در شمال کوه البرز می داند که به مرور زمان در تلفظ به صورت گیلان در آمده است.

"عباس اقبال آشتیانی" در باره ساکنان گیلان می نویسد: "طایفه گیل یا جیل یا گیله یا گیلک و قوم دیلم، دو تیره از ایرانیان آریایی نژادند که از زمان بسیار قدیم در قسمت غربی ولایات ساحلی بحر خزر ساکن بوده و ایامی که قدرت به هم می رسانده اند، دامنه استیلای خود را از مشرق تا حدود گرگان و از شمال تا ولایت ازان (ماوراء ارس) و از جنوب تا حوالی قزوین می کشانده اند."

به هر صورت نواحی جنوبی دریای خزر به دلیل اقلیم مناسب و وفور نعمت از دوران پیش از تاریخ توسط اقوام گوناگون برای سکونت مورد توجه بود. ساکنان گیلان در طی قرون گذشته گاه از مناطق جلگه ای و کوهستانی به عرصه های جنوبی تر مهاجرت کرده و برخی با امتزاج و اختلاط در گروه های نژادی جدید به حیات دیر پای خویش ادامه داده اند.

تصاویر2

تصاویر1

تصاویر

 

تصاویر از گیلان

دکتر محمود بهزاد

دوران کودکی و جوانی

دکتر محمود بهزاد سال ۱۲۹۲ در رشت دیده به جهان گشود و در عصر روز پنجشنبه هشتم شهریور 1386 در سن 94 سالگی درگذشت. پدرش جواهرساز بود. چون جواهرات را به سبک فرنگی می ساخت، او را مشدی علی فرنگی ساز خطاب می کردند. تحصیلات دوره ابتدایی و متوسطه را در رشت گذراند و جزء اولین دیپلمه های گیلان بود. سپس به دانشسرای عالی راه یافت و در سال ۱۳۱۴ در رشته علوم طبیعی و تربیتی فارغ التحصیل شد. پس از اتمام خدمت نظام وظیفه رهسپار کرمانشاه شد و به مدت ۵ سال در آن استان ماند و سپس به رشت مراجعت کرد. به دلیل آشنایی کامل با زبان فرانسوی و مطالعات مداوم، کتاب «داروین چه می گوید؟» را به سال ۱۳۲۲ تالیف و کتاب «راز وراثت» اثر ژان روستان را در سال ۱۳۲۳ ترجمه کرد.

تحصیلات و فعالیت های علمی

در سال ۱۳۲۴ با توجه به علاقه زیادی که به زیست شیمی داشت، به موازات تدریس در دبیرستان البرز تهران در دانشکده داروسازی ثبت نام کرد و در سال ۱۳۲۸ با اخذ مدرک دکترای داروسازی، فعالیت خود را در تهیه کتاب های درسی و کمی درسی متمرکز ساخت. استاد به سه زبان فرانسه، انگلیسی و آلمانی آشنایی دارد. در سال ۱۳۳۹ با ترجمه کتاب «سرگذشت زمین» تالیف جورج گاموف وی برنده جایزه سلطنتی شد. ترجمه کتاب «روانشناسی فیزیولوژیک» که در سال ۱۳۴۸ انتشار یافت، موجب شد برای تدریس روانشناسی فیزیولوژیک به دانشگاه تهران دعوت شود. از آن پس در دانشگاه تهران، دانشسرای عالی و مدرسه عالی دختران به تدریس زیست شناسی و روانشناسی فیزیولوژیک پرداخت. وی از سال ۱۳۳۹ به مدت ۱۵ سال در دبیرستان رازی علوم طبیعی را به زبان فرانسوی تدریس کرد.

در سال ۱۳۴۱ مامور تاسیس سازمان کتاب های درسی شد و مدت دو سال ریاست این سازمان را به عهده داشت. خدمات درخشان او در سازمان کتاب های درسی فراموش نشدنی است؛ با تلاش او همه کتاب های درسی ایران (از دوره ابتدایی تا پایان دورهٔ متوسطه) تدوین و تالیف شد و با رسم الخط واحدی به چاپ رسید. در سال ۱۳۶۰ به زادگاه خود بازگشت و همکاری خود را با انجمن داروسازان گیلان آغاز کرد و با بیش از ۶۰ سال تدریس در زمینه های مختلف زیست شناسی، فیزیولوژی و ژنتیک به عنوان «پدر زیست شناسی نوین ایران» معروف شد. استاد دکتر بهزاد پرکارترین نویسنده و مترجم کتاب های علمی در ایران است. تعداد تالیف ها و ترجمه های او به ۹۸ جلد کتاب می رسد که ۶۳ کتاب را به تنهایی و ۳۵ کتاب دیگر را به یاری همکاران دانشمند خود تالیف و ترجمه کرده است. آثار او عموما مورد استقبال و توجه دانش پژوهان، دانشجویان و دانش آموزان قرار گرفته و برخی از تالیف ها و ترجمه های وی همانند «داروینیسم و تکامل» اکنون به چاپ دهم رسیده است. اغلب آثار استاد بهزاد توسط ناشران معتبر همانند بنگاه ترجمه و نشر کتاب، شرکت سهامی کتاب های جیبی، امیرکبیر، خوارزمی، نیل، کتاب فروشی مرکزی و نیز انتشارات دانشگاه ها چاپ و منتشر شده است. علاوه بر آثاری که نام برده شد و نیز کتاب هایی که با همکاری دیگر استادان منتشر ساخته، صدها مقاله در زمینه های مختلف از وی به چاپ رسیده است. تا روزهای پایانی عمر نیز با همکاری انجمن داروسازان، مجله «حکمت» حاوی آخرین اطلاعات پزشکی و داروسازی را در رشت منتشر می کرد. دکتر بهزاد هشتم شهریور 1386 در رشت درگذشت.

از جمله آثار وی می توان به بیولوژی برای همه، آیا به راستی انسان زاده میمون است؟ (چاپ ۴)، بدن من (چاپ ۲)، علوم سال سوم دبستان های کشور، علوم سال چهارم دبستان های کشور، نکاتی چند درباره ژنتیک (چاپ ۲)، نکاتی چند درباره فیزیولوژی عمومی، نکاتی چند درباره فیزیولوژی اعصاب و غدد داخلی (چاپ ۲)، نکاتی چند درباره زیست شناسی (چاپ ۲)، نکاتی چند درباره روانشناسی فیزیولوژیک، داروینیسم و تکامل (چاپ ۹) و ترجمه و تالیف آثار بی شمار دیگری اشاره کرد.

پروفسور محمود بهزاد پدر زیست شناسی ایران در جوار سردار جنگل به خاک سپرده شد.
در مراسم خاکسپاری وی مهندس عبدالهی استاندار گیلان نیز حضور داشت. بعد از خاکسپاری دکتر خیری از طرف جامعه داروسازان گیلان طی سخنانی خصوصیات انسان دوستانه دکتر محمود بهزاد را برشمرد.

بهزاد تا آخرین لحظات، به زندگی فکر می کرد، به انسان فکر می کرد و هرگز به مسائل منفی و پیش دارنده تمرکز نمی کرد و افکار و زندگی اش برنامه ریزی برای فردا بود. مرحوم پروفسور محمود بهزاد در سال 1292 در شهر رشت به دنیا آمد و تحصیلات ابتدایی و متوسطه خود را در زادگاهش به اتمام رساند.
مرحوم بهزاد با مراجعه به زادگاهش به تدریس مشغول شد و سپس از سال 1324 به تهران منتقل و یک سال بعد به عنوان معاون دبیرستان البرز تهران مشغول به خدمت شد.
وی در سال 71 مصادف با زادروز تولد حکیم زکریای رازی و روز داروساز از سوی انجمن داروسازان به عنوان استاد نمونه کشور معرفی شد.